Hiperprolaktinemi

Hiperprolaktinemi (İng. hyperprolactinaemia), kanda prolaktin hormonu düzeyinin olağandan yüksek olmasıdır.

Etimoloji

Yunanca hyper (fazla) ve prolaktin sözcüğüyle kan anlamındaki haima birleşiminden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Prolaktin, hipofizden salgılanan ve süt üretimini sağlayan hormondur; salgısı hipotalamustan gelen dopamin tarafından sürekli baskılanır. Bu özellik, hormonu diğerlerinden ayırır: uyarı değil baskı altında tutulur. Bu nedenle dopamin etkisini azaltan her durum düzeyi yükseltir; hipofiz sapına bası, dopamin reseptörünü bloke eden ilaçlar ve hipotalamik hastalıklar bu yolla etkir. Bu düzenek, tedavide dopamin agonistlerinin niçin kullanıldığını da açıklar.

Nedenler dört başlıkta toplanır ve bu sıralama tanısal yaklaşımı belirler: fizyolojik, ilaç kaynaklı, hipofiz kaynaklı ve sistemik. Gebelik, emzirme, stres ve meme uyarımı fizyolojik nedenlerdir. İlaçlar en sık ve en kolay düzeltilebilir gruptur; antipsikotikler, metoklopramid, prometazin, bazı antidepresanlar ve östrojenler tipik sorumlulardır. Hipofiz adenomu, özellikle prolaktinoma, en önemli yapısal nedendir. Hipotiroidi ve kronik böbrek yetmezliği sistemik nedenler arasındadır ve düzeltilmeleri düzeyleri normalleştirir.

Klinik tablo cinsiyete göre farklıdır ve bu, tanı zamanlamasını belirler. Kadınlarda adet düzensizliği, adet kesilmesi, süt gelmesi ve kısırlık erken belirti verir; bu nedenle tümör küçükken saptanır. Erkeklerde ise cinsel istek azalması ve sertleşme sorunu çoğu kez dile getirilmediğinden tanı gecikir ve tümör büyüdükten sonra, görme alanı kaybı ya da baş ağrısıyla ortaya çıkar. Uzun süreli yüksek düzeyler, östrojen ve testosteron eksikliği yoluyla kemik yoğunluğunu azaltır.

Yorumlamada iki tuzak bilinmelidir. Birincisi, ölçüm koşullarıdır; stres, venöz girişim, meme muayenesi ve egzersiz düzeyi yükseltir, bu nedenle hafif yükseklikler yinelenerek doğrulanmalıdır. İkincisi, çok büyük tümörlerde laboratuvar yöntemine bağlı olarak düzeyin yalancı biçimde düşük ölçülmesidir; bu durumda örnek seyreltilerek yinelenmelidir, aksi halde tümörün prolaktin salgılamadığı sanılır ve tedavi yanlış planlanır. Ayrıca makroprolaktinemide, biyolojik olarak etkisiz büyük moleküller ölçülür; belirtisi olmayan hastada bu olasılık araştırılmalı ve gereksiz tedaviden kaçınılmalıdır. Tedavide dopamin agonistleri ilk seçenektir ve cerrahiye üstündür.

Eş anlamlılar

• Prolaktin yüksekliği

İlgili terimler

• Hipofiz
• Amenore
• Adenom
• Antipsikotik
• Kısırlık