Amenore
Amenore (İng. amenorrhea; Yun. a- yok, men ay, rhoia akış), üreme çağındaki kadında adet kanamasının bulunmamasıdır.
Etimoloji
Yunanca a- (yok), men (ay) ve rhoia (akış) sözcüklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
İki temel biçimi vardır: birincil biçimde adet hiç başlamamıştır, ikincil biçimde ise düzenli adet gören kadında kanamalar durmuştur.[1] Değerlendirmede ilk ve vazgeçilmez adım gebelik testidir; gebelik, üreme çağındaki kadında adet kesilmesinin en sık nedenidir ve bu adımın atlanması hem gereksiz incelemelere hem de gebeliğe zararlı ilaçların verilmesine yol açar. Emzirme dönemi ve menopoz ise fizyolojik nedenlerdir.
Nedenlerin anlaşılmasında ekseni kat kat düşünmek en yararlı yaklaşımdır. Sorun hipotalamusta, hipofizde, yumurtalıkta ya da rahim ve çıkış yolunda olabilir. Hipotalamik biçimde aşırı egzersiz, ağır kilo kaybı, yeme bozukluğu ve ruhsal stres, salgı ritmini bozar; bu grup, kadın sporcu üçlemesi olarak bilinen tabloda düşük enerji alımı ve kemik kaybıyla birlikte görülür ve uzun dönemde osteoporoza yol açar. Hipofiz kaynaklı nedenlerde prolaktin salgılayan adenom öne çıkar; süt gelmesi ve baş ağrısı eşlik edebilir.
Yumurtalık kaynaklı nedenlerin en sık örneği polikistik over sendromudur; adet düzensizliği, androjen fazlalığı bulguları ve insülin direnci birlikte bulunur. Erken yumurtalık yetmezliğinde ise kırk yaşından önce yumurtalık işlevi durur ve sıcak basmaları görülür. Rahim ve çıkış yolu kaynaklı nedenler arasında, rahim içi girişimler sonrası gelişen yapışıklıklar ile doğuştan yapısal bozukluklar yer alır; birincil biçimde döngüsel karın ağrısı olup kanama görülmemesi, çıkış yolunun kapalı olduğunu düşündürür ve cerrahi düzeltme gerektirir.
Değerlendirme sırasıyla yürütülür: gebelik testi, ardından prolaktin, tiroid uyarıcı hormon, folikül uyarıcı hormon ve östradiol ölçümü, gerektiğinde görüntüleme ve kromozom incelemesi. Birincil biçimde ikincil cinsiyet özelliklerinin gelişip gelişmediğine bakılması, tanıyı hızla daraltır. Tedavi nedene yöneliktir; ancak hangi neden olursa olsun uzun süreli östrojen eksikliğinin kemik yoğunluğunu azalttığı unutulmamalıdır. Bu nedenle kemik sağlığının korunması, kalsiyum ve D vitamini desteği ile uygun hastalarda hormon tedavisi izlemin parçasıdır. Çocuk isteği bulunan hastalarda yumurtlamanın sağlanmasına yönelik tedaviler ayrıca planlanır.
Eş anlamlılar
- Adet görememe
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Hoffman BL ve ark., Williams Gynecology, 4. baskı, 2020.