Kalp tamponadı
Kalp tamponadı (İng. cardiac tamponade; Fr. tampon "tıkaç"), perikart boşluğunda biriken sıvının kalp boşluklarını dışarıdan bastırarak diyastolik dolumu engellemesi ve dolaşımı bozmasıdır. Acil girişim gerektiren obstrüktif şok nedenidir.
Etimoloji
Fransızca tampon (tıkaç) sözcüğünden gelir; kalbin sıkışıp tıkanması anlamındadır.
Klinik bağlam
Belirleyici olan sıvının miktarı değil, birikme hızıdır. Perikart yavaş genişleyebildiğinden kronik birikimlerde bir litreyi aşan sıvı tolere edilebilirken, akut olarak biriken birkaç yüz mililitre — travma ya da işlem komplikasyonunda — tamponada yol açar. Perikart içi basınç yükseldikçe önce düşük basınçlı sağ boşluklar bastırılır; diyastol sonu hacim azalır, atım hacmi düşer, telafi olarak taşikardi ve damar büzülmesi gelişir. Bu telafi tükendiğinde kalp debisi hızla düşer ve dolaşım durur.[1]
Nedenler arasında malign hastalıklar, üremi, enfeksiyöz ve otoimmün perikarditler, tüberküloz, hipotiroidi, aort diseksiyonunun perikarda açılması, miyokard infarktüsü sonrası serbest duvar yırtılması, göğüs travması ve iyatrojenik nedenler bulunur. İyatrojenik grup giderek artmıştır: santral venöz kateter takılması, kalp pili elektrodu yerleştirilmesi, perkütan koroner girişim, ablasyon, perikardiyosentez ve kalp cerrahisi sonrası dönem. Antikoagülan kullanan hastada küçük bir işlem bile hemorajik tamponada yol açabilir.
Klinik tabloda hipotansiyon, boyun venlerinde dolgunluk ve derinden gelen kalp sesleri üçlüsü — Beck üçlüsü — tanımlanmıştır; ancak bu üçlü olguların yalnızca bir bölümünde tamdır ve yokluğu tanıyı dışlamaz. Taşikardi, nefes darlığı, huzursuzluk, oligüri ve soğuk periferi daha erken görülür. Pulsus paradoksus — soluk alma sırasında sistolik basıncın belirgin biçimde düşmesi — değerli bir bulgudur; ancak ağır hipotansiyon, aort yetersizliği, atriyal septal defekt ve pozitif basınçlı ventilasyonda güvenilirliği azalır. Elektrokardiyografide düşük voltaj ve elektriksel alternans görülebilir.
Tanı yatak başında ekokardiyografiyle konur; sıvının varlığı, sağ atriyum ve sağ ventrikülde diyastolik çökme, vena kava inferiorun genişleyip solunumla çapının değişmemesi ve kapak akımlarında belirgin solunumsal değişkenlik gösterilir. Bilgisayarlı tomografi başka bir amaçla çekilirken tanıyı ortaya koyabilir. Tamponadın klinik bir tanı olduğu, ekokardiyografinin bunu desteklediği unutulmamalıdır; hemodinamik olarak bozulmuş hastada görüntüleme için tedavinin geciktirilmemesi gerekir.[2]
Kesin tedavi sıvının boşaltılmasıdır. Çoğu olguda ekokardiyografi ya da floroskopi eşliğinde perikardiyosentez uygulanır; travmatik tamponad, aort diseksiyonu, pıhtılaşmış hemoperikart ve pürülan perikarditte cerrahi drenaj — perikardiyal pencere ya da torakotomi — gerekir. Yineleyen malign efüzyonlarda kateterle uzun süreli drenaj ya da pencere açılması düşünülür.
Boşaltma öncesi destekleyici yaklaşımda ön yükün korunması esastır: sıvı verilmesi geçici yarar sağlayabilir, ancak hacim yüklü hastada etkisizdir ve kesin tedaviyi geciktirmemelidir. Vazopresör desteği köprü olarak kullanılır. En önemli klinik tuzak, bu hastaların entübe edilip pozitif basınçlı ventilasyona alınmasıdır; göğüs içi basıncın artması venöz dönüşü keserek dolaşımı çökertebilir. Bu nedenle mümkünse drenaj, spontan solunum korunarak yapılır; entübasyon zorunluysa hacim desteği ve vazopresör hazır bulundurulur, düşük basınçlı ventilasyon uygulanır.
Ayırıcı tanıda konstriktif perikardit, sağ ventrikül infarktüsü, pulmoner emboli ve tansiyon pnömotoraks yer alır; hepsinde obstrüktif fizyoloji ortaktır. Drenaj sonrası ender olarak perikardiyal dekompresyon sendromu gelişebilir; ani hacim değişimine bağlı geçici ventrikül işlev bozukluğu ve akciğer ödemi görülür, bu nedenle sıvı denetimli hızda boşaltılır ve hasta izlenir.
Eş anlamlılar
- Kardiyak tamponad
- Perikardiyal tamponad