Lenfoma

Lenfoma (İng. lymphoma), lenfositlerden köken alan kötü huylu tümörlerin ortak adıdır.

Etimoloji

Yunanca lympha (berrak su) ve -oma (tümör) eklerinden oluşur.

Klinik bağlam

Hastalıklar iki ana grupta toplanır: Hodgkin lenfoma ve Hodgkin dışı lenfomalar. Ayrım, patolojik incelemeye dayanır; Hodgkin lenfomada Reed-Sternberg hücrelerinin görülmesi tanısaldır.

Hodgkin lenfoma, genç erişkinlerde ve ileri yaşta iki tepe yapar; komşuluk yoluyla düzenli biçimde yayılır ve tedaviyle yüksek oranda iyileşir. Hodgkin dışı lenfomalar ise çok daha çeşitlidir; B ve T hücre kökenli onlarca alt türü vardır ve seyirleri belirgin biçimde farklıdır.

Seyre göre yapılan ayrım klinik açıdan belirleyicidir. Yavaş seyirli türler yıllarca sessiz kalabilir; ancak tümüyle iyileşme genellikle sağlanamaz ve belirtisiz hastalarda izlem tercih edilebilir. Hızlı seyirli türler ise haftalar içinde ilerler; buna karşılık uygun tedaviyle iyileşme olasılığı yüksektir. Bu karşıtlık — yavaş olanın iyileşmemesi, hızlı olanın iyileşebilmesi — alanın en önemli kavramsal noktasıdır ve hasta bilgilendirmesinde sıklıkla yanlış anlaşılır.

Belirtiler ağrısız lenfadenopati, ateş, gece terlemesi ve açıklanamayan kilo kaybıdır; bu üçlü sistemik belirtiler olarak adlandırılır ve evrelemede yer alır. Ayrıca kaşıntı, halsizlik ve tutulan organa göre değişen bulgular görülür.

Kemik iliği tutulumunda anemi, enfeksiyonlar ve kanama; merkezî sinir sistemi tutulumunda nörolojik bulgular ortaya çıkar. Karın içi kitleler bağırsak tıkanıklığına, göğüs içi kitleler üst ana toplardamar sendromuna yol açabilir; bu son tablo acil değerlendirme gerektirir.

Risk etkenleri arasında bağışıklık baskılanması, HIV enfeksiyonu, organ nakli sonrası tedaviler, otoimmün hastalıklar, Epstein-Barr virüsü, Helicobacter pylori ve bazı çevresel maruziyetler bulunur. Mide lenfomasının bir türü, yalnızca bakterinin yok edilmesiyle gerileyebilir; bu, enfeksiyon tedavisinin kanseri iyileştirdiği ender ve öğretici bir örnektir.

Tanı yalnızca doku incelemesiyle konur. İnce iğne aspirasyonu çoğu kez yetersizdir; doku yapısının bütünüyle değerlendirilmesi gerektiğinden eksizyonel biyopsi tercih edilir. Bu ayrımın bilinmemesi, tanının gecikmesine ve işlemin yinelenmesine yol açar.

Bir diğer kritik tuzak, tanı konmadan kortikosteroid verilmesidir; ilaç tümör hücrelerini geçici olarak eritir ve patolojik tanıyı olanaksız kılabilir.

Evrelemede görüntüleme yöntemleri ve gerektiğinde kemik iliği incelemesi kullanılır. Tedavi türe ve evreye göre kemoterapi, hedefe yönelik antikorlar, ışın tedavisi, kök hücre nakli ve hücresel tedavileri kapsar.

Tedavi başlangıcında hızlı hücre yıkımı tümör lizis sendromuna yol açabilir; korunma ve yakın izlem gerekir.

Uzun dönemde ikincil kanserler, kalp ve akciğer toksisitesi, tiroit işlev bozukluğu ve kısırlık açısından izlem yapılır; üreme yeteneğinin korunması tedaviden önce görüşülmelidir.

Eş anlamlılar

• Lenf kanseri

İlgili terimler

• Lenfadenopati
• Lenf bezi
• Lösemi
• Kemoterapi
• Tümör lizis sendromu