Oral kontraseptif

Oral kontraseptif (İng. oral contraceptive), gebeliği önlemek amacıyla ağızdan kullanılan hormon içeren ilaçtır.

Etimoloji

Latince os, oris (ağız) ve contra (karşı) ile conceptio (gebe kalma) sözcüklerinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

İki temel biçimi vardır: östrojen ve progestin içeren kombine haplar ile yalnızca progestin içerenler. Kombine biçimin başlıca etkisi, hipofiz salgılarını baskılayarak yumurtlamayı engellemektir; ayrıca rahim ağzı salgısını koyulaştırır ve rahim iç zarını değiştirir. Yalnızca progestin içerenlerde ise rahim ağzı salgısının koyulaşması ön plandadır. Kusursuz kullanımda etkinlik çok yüksektir; gerçek yaşamda ise unutulan haplar nedeniyle belirgin biçimde düşer ve bu, uzun etkili yöntemlerin niçin daha güvenilir olduğunu açıklar.

Gebelik önlemenin ötesinde birçok yararı vardır ve bu, kullanım gerekçelerini genişletir. Adet kanamasının miktarını ve ağrısını azaltır, düzensiz döngüleri düzenler, akne ve kıllanma artışında yararlıdır. Uzun süreli kullanımın yumurtalık ve endometriyum kanseri riskini belirgin biçimde azalttığı ve bu koruyucu etkinin ilaç bırakıldıktan sonra da yıllarca sürdüğü gösterilmiştir. Endometriozis ve polikistik over sendromunda tedavi seçeneği olarak kullanılır.

Güvenlik açısından en önemli konu venöz tromboembolizm riskidir ve bu risk östrojen bileşeninden kaynaklanır. Mutlak risk düşüktür, ancak belirli gruplarda kullanım sakıncalıdır: tromboz öyküsü, kalıtsal pıhtılaşma bozukluğu, aurası olan migren, denetimsiz hipertansiyon, sigara içen otuz beş yaş üstü kadınlar ve uzun süreli hareketsizlik gerektiren durumlar. Aurası olan migren, inme riskini artırdığından kombine hapların kullanılmaması gereken bir durumdur; bu ayrımın yapılması için baş ağrısının niteliği sorgulanmalıdır. Emzirme döneminde östrojenden kaçınılır ve yalnızca progestin içerenler yeğlenir.

İlaç etkileşimleri klinik açıdan belirleyicidir. Karaciğer enzimlerini uyaran ilaçlar hormon düzeylerini düşürerek etkinliği azaltır; bazı antiepileptikler, rifampisin ve sarı kantaron bilinen örneklerdir. Bu nedenle yeni ilaç başlanan kadında korunma yöntemi gözden geçirilmelidir. Hapın unutulması durumunda izlenecek yol hastaya önceden anlatılmalı ve acil korunma seçenekleri açıklanmalıdır. Bu yöntemlerin cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korumadığı; yalnızca kondomun bu korumayı sağladığı vurgulanmalıdır.

Eş anlamlılar

• Doğum kontrol hapı

İlgili terimler

• Kontrasepsiyon
• Aile planlaması
• Derin ven trombozu
• Migren
• Polikistik over sendromu