Panik bozukluğu
Panik bozukluğu (İng. panic disorder), yineleyen ve beklenmedik panik ataklarıyla giden, atak gelme korkusunun yaşamı kısıtladığı kaygı bozukluğudur.
Etimoloji
Yunan mitolojisinde ani korku salan tanrı Pan'ın adından türeyen panik sözcüğünden gelir.
Klinik bağlam
Panik atağı, dakikalar içinde en yüksek düzeye ulaşan yoğun korku ya da rahatsızlık dönemidir; çarpıntı, terleme, titreme, nefes darlığı, boğulma hissi, göğüs ağrısı, bulantı, baş dönmesi, uyuşma, üşüme ya da sıcak basması, gerçek dışılık duygusu, denetimi yitirme ve ölüm korkusu görülür.[1] Tanı için atakların yinelemesi ve en az bir ay boyunca yeni atak beklentisiyle ilgili sürekli kaygı ya da davranış değişikliği bulunması gerekir.
Bozukluğun temelinde bedensel duyumların felaket biçiminde yorumlanması yer alır; çarpıntı kalp krizi, baş dönmesi bayılma, nefes darlığı boğulma olarak algılanır ve bu yorum kaygıyı artırarak belirtileri şiddetlendirir. Bu kısır döngü, tedavinin niçin bilişsel yeniden yapılandırmaya dayandığını açıklar. Kaçınma davranışı geliştiğinde tablo agorafobiye ilerler; kişi atak yaşadığı ortamlardan uzak durur ve yaşam alanı giderek daralır.
Ayırıcı tanı, klinik yaklaşımın en kritik adımıdır. Aritmiler, hipertiroidi, feokromositoma, astım, hipoglisemi ve vestibüler hastalıklar benzer tablolar oluşturur; madde kullanımı ve yoksunluğu ile kafein aşırı alımı sorgulanmalıdır. Buna karşın bu değerlendirmeler tamamlandıktan sonra yinelenen incelemeler yararsızdır ve hastalık kaygısını pekiştirir. Bu hastalar acil servise sık başvurur; her başvuruda yeni bir kardiyolojik inceleme yapılması, tanının konmasını geciktiren ve bozukluğu sürdüren bir uygulamadır.
Tedavide bilişsel davranışçı terapi en iyi kanıta sahiptir; bedensel duyumlara yönelik yorumların düzeltilmesi ve kaçınmanın kırılması temel bileşenlerdir. İlaç tedavisinde seçici serotonin geri alım engelleyicileri ilk seçenektir; etkinin haftalar içinde ortaya çıktığı ve başlangıçta kaygının geçici olarak artabileceği hastaya anlatılmalıdır. Benzodiazepinler hızlı rahatlama sağlar ancak bağımlılık riski taşır ve güvenlik davranışına dönüşerek kaçınmayı sürdürür; bu nedenle yalnızca kısa süreli ve seçilmiş durumlarda kullanılır. Eşlik eden depresyon ve alkol kullanımı ayrıca değerlendirilmelidir.
Eş anlamlılar
- Panik atak bozukluğu
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Amerikan Psikiyatri Birliği, Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5-TR), 2022.