Steroid dışı iltihap gidericiler
Steroid dışı iltihap gidericiler (İng. non-steroidal anti-inflammatory drugs), siklooksijenaz enzimini engelleyerek ağrı, ateş ve iltihabı azaltan ilaç grubudur.
Etimoloji
Kortikosteroidlerden ayırt edilmek üzere bu adı almıştır; kısaltması NSAİİ'dir.
Klinik bağlam
İlaçlar, araşidonik asitten prostaglandin üretimini engeller.[1] İstenen etkiler büyük ölçüde COX-2, yan etkiler ise COX-1 engellenmesiyle ilişkilidir; bu ayrım, grubun tüm klinik davranışını açıklar. COX-1 mide mukozasının korunmasını, böbrek kan akımının düzenlenmesini ve trombosit işlevini sağlar. Bu nedenle grubun yan etkileri rastgele değil, öngörülebilir ve büyük ölçüde önlenebilir niteliktedir.
Mide ve bağırsak yan etkileri en sık sorundur; ülser, kanama ve delinme gelişebilir. Risk yaşlılarda, ülser öyküsü bulunanlarda, Helicobacter pylori enfeksiyonunda, kortikosteroid ve antikoagülan kullananlarda belirgin biçimde artar. Bu gruplarda proton pompası engelleyicisi eklenmesi zorunludur. Önemli bir nokta, kanamanın uyarı vermeden ortaya çıkabilmesidir; ağrı kesici etkileri nedeniyle ülser belirtileri maskelenir ve ilk bulgu doğrudan kanama olabilir.
Böbrek üzerindeki etki, klinik açıdan en çok gözden kaçandır. Prostaglandinler, böbrek kan akımının korunmasında rol oynar; bu etki, kalp yetmezliği, siroz, sıvı açığı ve kronik böbrek hastalığı bulunan hastalarda belirginleşir. Bu gruplarda ilaç akut böbrek hasarına yol açar. Anjiyotensin dönüştürücü enzim engelleyicisi ve idrar söktürücü ile birlikte kullanıldığında risk katlanır; bu üçlü birliktelik, önlenebilir böbrek hasarının bilinen nedenlerindendir ve reçete gözden geçirmesinde aranmalıdır.
Kalp damar riski, grubun tümü için geçerlidir ve doz ile süreye bağlı olarak artar; kalp yetmezliği ve iskemik kalp hastalığı bulunan hastalarda dikkatli olunmalıdır. Ayrıca kan basıncını yükseltir ve antihipertansif tedavinin etkinliğini azaltır. Astımlı hastaların bir bölümünde aspirine bağlı solunum yolu hastalığı görülür; nazal polip ve astım birlikteliğinde ağır bronş daralması gelişebilir. Bu nedenlerle grup, en düşük etkili dozda ve en kısa sürede kullanılmalı; yaşlıda ve çoklu hastalığı bulunan kişilerde parasetamol ile diğer seçenekler öncelikle değerlendirilmelidir.
Eş anlamlılar
- NSAİİ
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Brunton LL ve ark. (ed.), Goodman and Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14. baskı, 2023.