Vena cava inferior

Vena cava inferior (İng. inferior vena cava; Lat. vena cava inferior), vücudun alt yarısından gelen venöz kanı sağ atriyuma taşıyan büyük toplardamardır.

Etimoloji

Latince alt boşluk damarı anlamındaki vena cava inferior ifadesinden gelir.

Klinik bağlam

Damar, iki ortak iliyak venin birleşmesiyle oluşur; karın arka duvarında, aortanın sağında yukarı doğru ilerler, karaciğerin arkasından geçer ve diyaframdaki açıklıktan göğüs boşluğuna girerek sağ atriyuma açılır. Boyunca böbrek, karaciğer, adrenal ve gonadal venleri alır. Duvarı incedir ve içindeki basınç düşüktür; bu özellik hem klinik değerlendirmede hem girişimsel işlemlerde önem taşır.

Venöz dönüş, kalbin dolumunu belirlediğinden bu damardaki basınç ve akım, hemodinamik değerlendirmenin merkezindedir. Ultrasonla damar çapının ve solunumla değişkenliğinin ölçülmesi, hacim durumunun ve sağ atriyum basıncının kaba biçimde tahmininde kullanılır. Ancak bu ölçümün sınırları bilinmelidir: spontan solunum, mekanik ventilasyon, karın içi basınç artışı, sağ kalp yetmezliği ve pulmoner hipertansiyon sonucu değiştirir. Yalnızca çap ölçümüne dayanarak sıvı kararı verilmesi, yaygın ve yanıltıcı bir uygulamadır.

Damarın basıya uğraması klinik tablolara yol açar. Gebelikte, özellikle üçüncü üç ayda sırtüstü yatan kadında rahim damarı sıkıştırır; venöz dönüş azalır ve supin hipotansif sendrom gelişir. Bu nedenle gebe hasta sol yana yatırılır ya da rahim sola doğru itilir. Bu basit manevranın uygulanmaması, hem anne hem bebek için ciddi sonuçlar doğurur ve gebede canlandırmanın temel adımlarındandır.

Karın içi basıncın artması da venöz dönüşü azaltır; bu durumda santral venöz basınç yanlış biçimde yüksek ölçülür ve hacim durumu yanlış değerlendirilir.

Tümörlerin damar içine uzanması, böbrek hücreli karsinomun tanımlayıcı özelliklerindendir; cerrahi planlamada uzanımın düzeyi belirleyicidir. Ayrıca dışarıdan bası, lenf bezi büyümeleri ve retroperitoneal kitlelerle oluşabilir.

Tromboz, çoğunlukla alt ekstremite derin ven trombozunun yukarı uzanmasıyla gelişir; bacaklarda iki taraflı şişlik, karın duvarında genişlemiş venler ve böbrek tutulumunda böbrek işlev bozukluğu görülür.

Vena kava filtresi, pıhtıların akciğere ulaşmasını engellemek için bu damara yerleştirilir; ancak filtrenin pıhtı oluşumunu engellemediği, yalnızca yolunu kestiği ve antikoagülan tedavinin yerini almadığı bilinmelidir. Filtrelerin çıkarılmasının unutulması, uzun dönemde tromboz ve damar tıkanıklığına yol açan önemli bir sorundur.

Girişimsel açıdan damar, santral venöz kateter uygulamalarında femoral yoldan kullanılır; ayrıca karaciğer nakli ve retroperitoneal cerrahide diseksiyon sırasında yaralanma riski taşır. İnce duvarlı olması nedeniyle yaralanmada kanama hızlı ve denetimi güçtür.

Ayrıca damarın çevresindeki basıncın negatif olması, açık yaralanmalarda ve girişimlerde hava embolisi riski doğurur; baş yukarı pozisyonda yapılan boyun ve kafa içi girişimlerde bu risk artar.

Doğuştan değişkenlikler — çift damar, sol taraflı yerleşim, kesintili seyir — enderdir ancak girişimsel işlem ve cerrahi planlamada önem taşır; ayrıca görüntülemede patoloji sanılmamalıdır.

Eş anlamlılar

• Alt ana toplardamar
• İnferior vena kava

İlgili terimler

• Derin ven trombozu
• Vena kava filtresi
• Santral venöz kateter
• Venöz hava embolisi
• Karın içi basınç artışı