Willis poligonu
Willis poligonu (İng. circle of Willis; Lat. circulus arteriosus cerebri), beyin tabanında ön ve arka dolaşımı birbirine bağlayan halka biçimindeki atardamar ağıdır. Bir damarın tıkanması durumunda kollateral akım sağlar.
Etimoloji
Yapıyı ayrıntılı biçimde tanımlayan İngiliz hekim Thomas Willis'in adını taşır.
Klinik bağlam
Halka, iki internal karotis arter ile baziler arterin uç dallarının birleşmesiyle oluşur. Ön dolaşımda ön serebral arterler, ön bağlayıcı arter aracılığıyla birbirine bağlanır; arka dolaşımda ise arka serebral arterler, arka bağlayıcı arterlerle internal karotise bağlanır. Böylece dört büyük besleyici damar tek bir sistemde birleşir.[1]
Yapının işlevsel önemi, kollateral dolaşım sağlamasıdır. Bir karotisin yavaş ilerleyen darlıkla tıkanması durumunda kan, halka üzerinden karşı taraftan ve arka dolaşımdan yönlendirilerek beyin beslenmesi sürdürülebilir. Bu nedenle bazı hastalarda tam tıkanma bile belirti vermeden seyredebilir. Ancak halkanın tam ve simetrik olması kuraldan çok istisnadır; toplumun yarısından azında klasik yapı bulunur. En sık değişkenlikler bağlayıcı arterlerin ince olması ya da bulunmaması ve arka serebral arterin baziler yerine karotisten beslenmesidir. Bu değişkenlik, iki hastada aynı damarın tıkanmasının neden çok farklı sonuç verdiğini açıklar; karotis cerrahisi ve girişimsel işlemler öncesinde bu nedenle damar haritası değerlendirilir.
Halka üzerindeki dallanma noktaları, anevrizma gelişimi için en tipik yerlerdir. Kan akımının yön değiştirdiği bu noktalarda damar duvarına binen makaslama gerilimi yüksektir. En sık yerleşim ön bağlayıcı arter bölgesidir; bunu arka bağlayıcı arter ve orta serebral arterin ikiye ayrıldığı nokta izler. Yırtılma, ani ve çok şiddetli baş ağrısıyla başlayan subaraknoid kanamaya yol açar; hastaların tanımladığı "hayatımın en kötü baş ağrısı" ifadesi, aksi gösterilene dek bu tanıyı düşündürür. Erken dönemde tomografi çok duyarlıdır ancak zamanla duyarlılık azalır; kuşku sürüyorsa lomber ponksiyon ya da damar görüntülemesi gerekir.
Yırtılmamış anevrizmalar da bası bulgusu verebilir. Arka bağlayıcı arter yerleşimli olanlar okülomotor sinire bası yaparak göz kapağı düşüklüğü ve ışığa yanıtsız geniş gözbebeği yaratır; bu tablo acil değerlendirme gerektirir çünkü yakın zamanda yırtılma habercisi olabilir.
Subaraknoid kanama sonrası yönetimde anevrizmanın erken kapatılması — cerrahi klips ya da endovasküler koil — yeniden kanamayı önler. İzleyen günlerde vazospazm ve gecikmiş serebral iskemi, en önemli ölüm ve sakatlık nedenidir; nimodipin bu riski azaltır. Ayrıca hiponatremi, hidrosefali, nöbet ve kalp işlev bozukluğu sık görülen komplikasyonlardır.
Halkayı ilgilendiren bir başka tablo moyamoya hastalığıdır: karotis uçlarının ilerleyici daralmasıyla incecik yardımcı damar ağları gelişir ve görüntülemede sigara dumanına benzeyen görünüm ortaya çıkar. Çocukta iskemi, erişkinde kanama biçiminde ortaya çıkması tipiktir.
Görüntülemede bilgisayarlı tomografi anjiyografi ve manyetik rezonans anjiyografi, yapıyı ve anevrizmaları girişimsiz olarak gösterir; dijital subtraksiyon anjiyografi en ayrıntılı yöntem olarak tedavi planlamasında kullanılır. Yoğun bakımda transkraniyal Doppler ile akım hızları izlenerek vazospazm erken saptanabilir.
Klinik pratikte akılda tutulması gereken nokta şudur: bu ağın varlığı beynin damar tıkanmasına karşı korunmasını sağlar, ancak koruma bireysel yapıya bağlıdır ve hiçbir zaman güvence olarak kabul edilemez.
Eş anlamlılar
- Circulus arteriosus cerebri
- Beyin arter halkası
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Standring S (ed.), Gray's Anatomy: The Anatomical Basis of Clinical Practice, 42. baskı, 2020.