Yardımcı üreme teknikleri
Yardımcı üreme teknikleri (İng. assisted reproductive technology), yumurta ve spermin vücut dışında işlenmesiyle gebelik sağlanmasını amaçlayan yöntemlerin bütünüdür.
Etimoloji
Türkçe tanımlayıcı bir terimdir.
Klinik bağlam
Tanım gereği, yumurtanın vücut dışına alındığı işlemleri kapsar; aşılama bu tanıma girmez.[1]
Bu ayrım, yöntemlerin karmaşıklık ve risk düzeyini belirler.
Temel yöntem tüp bebek uygulamasıdır; yumurtalıklar uyarılır, yumurtalar toplanır, döllenme laboratuvarda gerçekleştirilir ve embriyo rahme aktarılır.
Mikroenjeksiyon yönteminde ise tek bir sperm doğrudan yumurta içine verilir.
Bu yöntem, ağır erkek kaynaklı kısırlıkta geliştirilmiştir ve alanı köklü biçimde değiştirmiştir.
Ancak günümüzde erkek sorunu bulunmayan çiftlerde de yaygın kullanılmaktadır; bu genişleme kanıtla desteklenmemektedir.
Başarıyı belirleyen en güçlü etken kadın yaşıdır; yumurta niteliği yaşla birlikte azalır.
Bu ilişki, tedavi öncesi danışmanlığın temelini oluşturur; gerçekçi beklenti oluşturulması zorunludur.
Kırk yaş üzerinde başarı oranı belirgin biçimde düşer; bu bilgi açıkça paylaşılmalıdır.
En önemli komplikasyon, yumurtalık aşırı uyarılma sendromudur.
Bu tabloda damar geçirgenliği artar; sıvı karın boşluğuna ve göğüs boşluğuna kaçar.
Karın şişliği, nefes darlığı, idrar çıkışında azalma ve tromboz riski görülür.
Ağır olgular yaşamı tehdit eder; bu nedenle önlenmesi tedavinin ayrılmaz parçasıdır.
Riski azaltmak için uyarım protokolleri değiştirilmiş, embriyoların dondurularak sonraki döngüde aktarılması yaygınlaşmıştır.
Bu değişiklik, alanın önemli güvenlik kazanımlarından biridir.
İkinci önemli sorun çoğul gebelikti; birden çok embriyo aktarımı bu riski artırıyordu.
Bu nedenle günümüzde tek embriyo aktarımı benimsenmiştir; bu yaklaşım, anne ve bebek sonuçlarını belirgin biçimde iyileştirmiştir.
Çoğul gebelik, erken doğum ve buna bağlı kalıcı sorunların başlıca nedenidir.
Dış gebelik riski, genel topluma göre daha yüksektir; bu nedenle erken izlem gerekir.
Embriyo genetik incelemesi, kalıtsal hastalık taşıyan çiftlerde uygulanır.
Yumurta ve embriyo dondurma, tıbbi nedenlerle doğurganlığın korunmasında kullanılır.
Kanser tedavisi öncesinde bu seçeneğin sunulması, bakımın standart bir parçasıdır; sıklıkla ihmal edilir.
Sürecin ruhsal yükü belirgindir; başarısız denemeler kaygı ve depresyona yol açar.
Bu nedenle psikososyal destek, tedavinin bir bileşeni sayılmalıdır.
Eş anlamlılar
- Tüp bebek yöntemleri
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Hoffman BL ve ark., Williams Gynecology, 4. baskı, 2020.