Çocuk gelişimi
Çocuk gelişimi (İng. child development), çocuğun motor, dil, bilişsel ve sosyal alanlarda basamaklı olarak yetkinlik kazanmasıdır.
Etimoloji
Türkçe tanımlayıcı bir terimdir.
Klinik bağlam
Gelişim, dört ana alanda değerlendirilir: kaba motor, ince motor, dil ve sosyal-duygusal.[1] Basamaklar belirli bir sıra izler ancak zamanlaması kişiden kişiye değişir; bu nedenle değerlendirmede ortalama yaş değil, uyarıcı bulgular esas alınmalıdır. Tek bir alandaki gecikme ile birden çok alanı kapsayan gecikme farklı anlamlar taşır; küresel gecikme daha kapsamlı bir değerlendirmeyi gerektirir.
Uyarıcı bulguların bilinmesi klinik açıdan belirleyicidir. Kazanılmış bir becerinin yitirilmesi, hangi yaşta olursa olsun her zaman olağandışıdır ve nörodejeneratif ile metabolik hastalıkları düşündürerek acil değerlendirme gerektirir. On sekiz aydan önce belirgin el tercihinin ortaya çıkması, kullanılmayan taraftaki güçsüzlüğü gösterir ve hemiplejik serebral palsi yönünden araştırılmalıdır. Sürekli olarak parmak ucunda yürüme, kas tonusu değişiklikleri ve ilkel reflekslerin sürmesi diğer uyarıcı bulgulardır.
Dil gecikmesinde ilk adım işitmenin değerlendirilmesidir; bu, en sık atlanan ve en kolay düzeltilebilir nedendir. Uzun süreli orta kulak sıvısına bağlı işitme kaybı, kritik dönemde dil gelişimini etkiler ve kalıcı sonuç doğurabilir. Aynı biçimde göz sorunları, ince motor ve öğrenme becerilerini etkiler. Bu nedenle her gelişim değerlendirmesinde işitme ve görme sorgulanmalıdır.
Erken doğan bebeklerin değerlendirilmesinde düzeltilmiş yaş kullanılır; bu yapılmadığında gelişim geriliği tanısı yanlışlıkla konur ve aile gereksiz kaygıya sürüklenir. Ayrıca yoksulluk, ihmal, uyarandan yoksun ortam ve ekran kullanımı gelişimi olumsuz etkiler; bu etkenler tıbbi nedenler kadar sorgulanmalıdır. Otizm spektrum bozukluğunda göz teması, ortak dikkat ve sosyal karşılıklılıktaki farklılıklar erken dönemde belirir; erken tanı ve müdahale, uzun dönem sonucu belirgin biçimde iyileştirir. Bu nedenle rutin izlemlerde gelişimin standart araçlarla taranması önerilir.
Eş anlamlılar
- Gelişim basamakları
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Kliegman RM ve ark. (ed.), Nelson Textbook of Pediatrics, 21. baskı, 2020.