İltihap

İltihap (İng. inflammation; Lat. inflammare tutuşturmak), dokunun zedelenmeye karşı verdiği damarsal ve hücresel savunma yanıtıdır.

Etimoloji

Arapça kökenli bir sözcüktür; tıp dilinde Latince inflammatio sözcüğünden gelen enflamasyon kullanılır.

Klinik bağlam

Yanıtın klasik bulguları kızarıklık, ısı artışı, şişlik, ağrı ve işlev kaybıdır; bu bulgular damar genişlemesi, geçirgenlik artışı ve hücre göçünün doğrudan sonucudur. Akut biçimde nötrofiller baskındır, süreç saatler ve günlerle ölçülür ve amaç zararlının ortadan kaldırılmasıdır. Süregen biçimde ise lenfositler, makrofajlar ve bağ dokusu artışı öne çıkar; bu evrede yanıt koruyucu olmaktan çıkıp doku yıkımının kendisi haline gelir.

Kavramın en yaygın yanlış anlaşılması, iltihabın enfeksiyonla eş tutulmasıdır. Enfeksiyon, iltihabın yalnızca bir nedenidir; travma, iskemi, otoimmün süreçler, kimyasal maddeler ve kristal birikimi de aynı yanıtı başlatır. Bu ayrım klinik açıdan belirleyicidir; gut ve romatoid artritte belirgin iltihap bulunmasına karşın antibiyotik yararsızdır. Tersine, iltihap bulgularının bulunmaması enfeksiyonu dışlamaz; nötropenik hastada irin oluşmaz ve akciğer grafisi normal görünebilir.

Süregen iltihabın sistemik hastalıklardaki rolü, çağdaş tıbbın önemli kavramlarındandır. Ateroskleroz plağının gelişimi, tip 2 diyabetteki insülin direnci, alkolsüz yağlı karaciğer hastalığı ve kanser mikroçevresi düşük düzeyli sürekli iltihapla ilişkilendirilmiştir. Bu bakış, tedavi hedeflerinin yalnızca lipit ya da kan şekeri değil, iltihabi süreç de olabileceğini göstermiştir. Bununla birlikte iltihabın baskılanması her zaman yararlı değildir; bağışıklık yanıtının zayıflatılması enfeksiyon riskini artırır.

Laboratuvar belirteçlerinin doğru yorumlanması gerekir. C-reaktif protein ve sedimantasyon hızı iltihabın varlığını gösterir ancak nedenini belirtmez; normal değerler, özellikle erken dönemde, ciddi hastalığı dışlamaz. Bu nedenle bu testler tanı koydurucu değil, izlem ve destekleyici araçlardır. Ateş ve iltihap belirtilerinin ilaçla baskılanması, ciddi enfeksiyonun gözden kaçmasına yol açabilir; bu, kortikosteroid kullanan hastada karın ağrısının değerlendirilmesinde özellikle önemlidir.

Eş anlamlılar

• Enflamasyon
• Yangı

İlgili terimler

• Enfeksiyon etkeni
• Ateş
• Sepsis
• Fibroblast
• Bağışıklık baskılayıcı