Fibroblast

Fibroblast (İng. fibroblast; Lat. fibra lif, Yun. blastos filiz), bağ dokusunun ana hücresi olup kollajen ve hücreler arası maddeyi üreten hücredir.

Etimoloji

Latince fibra (lif) ve Yunanca blastos (filiz, tomurcuk) sözcüklerinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Hücre, kollajen, elastin, fibronektin ve temel maddeyi üreterek dokunun yapısal iskeletini oluşturur; ayrıca ürettiği enzimlerle bu yapıyı yeniden düzenler. Yapım ile yıkım arasındaki bu denge, dokunun sağlıklı kalmasını sağlar. Dengenin yıkım yönüne kayması doku zayıflamasına, yapım yönüne kayması ise fibrozise yol açar. Bu ikili işlev, hücrenin hem iyileşmenin hem hastalığın merkezinde yer almasını açıklar.

Yara iyileşmesi, hücrenin işlevinin en görünür örneğidir. İltihabi evrenin ardından hücreler yara alanına göç eder, çoğalır ve granülasyon dokusunu oluşturur; ürettikleri kollajen zamanla yeniden düzenlenerek yara gücünü artırır. Bir bölümü kasılma yeteneği kazanarak miyofibroblasta dönüşür ve yara kenarlarını birbirine yaklaştırır. Bu kasılma işlevi yararlı olmakla birlikte, aşırı olduğunda kontraktür gelişimine yol açar; yanık sonrası eklem hareketlerini kısıtlayan sertlikler bu düzenekle oluşur.

Aşırı ve düzensiz kollajen üretimi, klinikte tanınabilir tablolara neden olur. Keloid, yara sınırlarını aşarak büyür ve kendiliğinden gerilemez; hipertrofik iz ise sınırlar içinde kalır ve zamanla silinebilir. Bu ayrım tedavi yaklaşımını belirler. Dupuytren kontraktüründe avuç içi fasyasında, Peyronie hastalığında ise penis dokusunda benzer süreç görülür. Organ düzeyinde aynı süreç, karaciğer sirozunda, akciğer fibrozunda ve sistemik sklerozda geri dönüşsüz işlev kaybına yol açar; bu nedenle antifibrotik tedaviler bu hücrenin etkinliğini hedefler.

Hücre ayrıca tümör çevresinde önemli rol oynar; kanserle ilişkili fibroblastlar, tümörün büyümesini ve yayılmasını destekleyen bir mikroçevre oluşturur ve ilaçların dokuya ulaşmasını güçleştirir. Pankreas kanserinde bu yoğun bağ dokusu yanıtı, tedavi direncinin nedenlerindendir. Klinik uygulamada iyileşmeyi bozan etkenlerin bilinmesi önemlidir: kortikosteroidler, kemoterapi, ışın tedavisi, sigara, C vitamini eksikliği, diyabet ve beslenme yetersizliği bu hücrenin işlevini baskılayarak yara iyileşmesini geciktirir.

Eş anlamlılar

• Bağ dokusu hücresi

İlgili terimler

• Kollajen
• Yara bakımı
• Akciğer fibrozu
• Skleroderma
• Karaciğer sirozu