Enfeksiyon etkeni

Enfeksiyon etkeni (İng. infectious agent), insanda hastalık oluşturabilen mikroorganizma ya da biyolojik ajandır.

Etimoloji

Latince inficere (bulaştırmak) ve agens (etkiyen) sözcüklerinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Etkenler beş ana gruba ayrılır: bakteriler, virüsler, mantarlar, parazitler ve prionlar. Grup ayrımı yalnızca sınıflandırma değildir; tedavi seçeneklerini belirler. Antibiyotikler yalnızca bakterilere etkilidir; viral üst solunum yolu enfeksiyonlarında kullanılmaları yararsızdır, direnç gelişimine ve yan etkilere yol açar. Bu ilkenin uygulamada yerleşmemesi, günümüzde antibiyotik direncinin başlıca nedenidir.

Hastalık oluşumu, etkenin varlığıyla değil üç etkenin etkileşimiyle belirlenir: mikroorganizmanın hastalık yapma gücü, alınan miktar ve konağın direnci. Bu nedenle aynı etkene maruz kalan kişilerin bir bölümü hastalanırken diğerleri sağlıklı kalır. Buradan çıkan önemli klinik ayrım, kolonizasyon ile enfeksiyon arasındadır: bir bölgede mikroorganizmanın bulunması doku hasarı ve konak yanıtı yoksa enfeksiyon değildir. Sonda takılı hastanın idrarında ya da yara yüzeyinde üreyen bakterinin tedavi edilmesi, çoğu kez gereksizdir ve zarar verir.

Fırsatçı etken kavramı, konak direncinin belirleyiciliğini gösterir. Sağlıklı kişide hastalık yapmayan mikroorganizmalar, bağışıklığı baskılanmış hastada ağır enfeksiyon oluşturur; Pneumocystis, sitomegalovirüs ve invaziv mantar enfeksiyonları bu gruptadır. Bu nedenle etken değerlendirmesi hastanın bağışıklık durumuna göre yapılmalıdır. Ayrıca bulaş yolunun bilinmesi korunmayı belirler: solunum, temas, damlacık, kan ve vücut sıvıları, besin ve su, vektörler ile hayvanlardan bulaşan zoonozlar farklı önlemler gerektirir.

Tanıda örnek alma ve laboratuvar iletişimi belirleyicidir. Kültürler antibiyotik başlanmadan önce alınmalıdır; tedavi başladıktan sonra üreme olmaması enfeksiyonun yokluğu anlamına gelmez. Klinik ön tanının laboratuvara bildirilmesi, uygun besiyeri ve yöntemin seçilmesini sağlar; verem, brusella, anaerop ve mantar kuşkusunda bu bildirim zorunludur. Moleküler yöntemler hızlı sonuç verir ancak canlı etkeni göstermez ve duyarlılık bilgisi sağlamaz; bu nedenle kültürün yerini tümüyle almaz.

Eş anlamlılar

• Patojen
• Mikroorganizma

İlgili terimler

• Bakteri
• Antibiyotik
• Kültür
• Antibiyotik direnci
• Enfeksiyon kontrolü