Bakteri

Bakteri (İng. bacterium; Yun. bakterion, küçük değnek), çekirdek zarı bulunmayan, tek hücreli mikroorganizmadır.

Etimoloji

Yunanca bakterion (küçük değnek) sözcüğünden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Bakteriler prokaryottur; çekirdek zarı ve zara bağlı organelleri yoktur. Genetik materyalleri tek bir dairesel DNA molekülünde bulunur; ayrıca plazmit adı verilen küçük halkalar taşıyabilirler.

Plazmitler, direnç genlerini taşıyabilir ve bakteriler arasında aktarılabilir; bu, antibiyotik direncinin hızlı yayılmasının temel nedenidir.

Sınıflandırmada gram boyama temel yöntemdir. Gram pozitif bakterilerde kalın peptidoglikan tabaka bulunur; gram negatiflerde ise ince tabakayı bir dış zar çevreler.

Bu yapısal fark, tedavi seçimini doğrudan belirler. Dış zar, birçok antibiyotiğin hücreye girişini engeller; vankomisinin gram negatiflere etkisiz olması bu nedenledir.

Dış zardaki lipopolisakkarit, güçlü bir iltihabi yanıt tetikler ve gram negatif sepsisin ağır seyrini açıklar.

Biçimlerine göre yuvarlak koklar, çomaklar ve spiral bakteriler olarak ayrılır; dizilim biçimleri de tanımlayıcıdır.

Oksijen gereksinimine göre aerop, anaerop ve fakültatif gruplara ayrılır. Anaerop bakteriler, apse ve derin doku enfeksiyonlarında öne çıkar ve özel taşıma koşulları gerektirir.

Bazı bakteriler spor oluşturur; sporlar ısıya, kurumaya ve dezenfektanlara dayanıklıdır. Clostridioides difficile sporlarının alkol bazlı antiseptiklere dirençli olması, bu hastalarda el yıkamayı zorunlu kılar.

Virülans etkenleri hastalık yapma yeteneğini belirler: toksinler, kapsül, yapışma yapıları, enzimler ve biyofilm oluşturma.

Biyofilm, protez ve kateter enfeksiyonlarında tedavi başarısızlığının başlıca nedenidir; etken antibiyotikten korunur ve aracın çıkarılması zorunlu hale gelir.

Vücutta yaşayan bakteri toplulukları — mikrobiyota — sindirime, vitamin üretimine ve bağışıklığın olgunlaşmasına katkıda bulunur; ayrıca zararlı etkenlerin yerleşmesini engeller.

Bu nedenle kolonizasyon ile enfeksiyon ayrımı klinikte belirleyicidir; örnekte bakteri üremesi, hastalık yaptığı anlamına gelmez.

Tanıda gram boyama, kültür, antijen testleri ve moleküler yöntemler kullanılır. Örneğin antibiyotik başlanmadan önce alınması, sonucun güvenilirliğini belirler.

Antibiyotikler bakterilerin hücre duvarı, protein sentezi, nükleik asit üretimi ve zar işlevini hedef alır; seçicilik, bu yapıların insan hücrelerinde bulunmamasına dayanır.

Direnç gelişimi, akılcı kullanımla yavaşlatılabilir; antibiyotik yönetimi programları bu amaca hizmet eder.

Eş anlamlılar

• Bakteriler

İlgili terimler

• Mikroorganizma
• Antibiyotik
• Antibiyotik direnci
• Kültür
• Kolonizasyon