Antibiyotik yönetimi
Antibiyotik yönetimi (İng. antimicrobial stewardship), antimikrobiyal ilaçların doğru, gerekli ve en dar kapsamda kullanılmasını sağlayan yapılandırılmış programdır.
Etimoloji
Türkçe antibiyotik terimi ile yönetim sözcüğünün birleşimidir.
Klinik bağlam
Programların amacı üç yönlüdür: hasta sonuçlarını iyileştirmek, yan etkileri azaltmak ve antibiyotik direncinin yayılmasını yavaşlatmak. Direnç, dünya genelinde en ciddi halk sağlığı sorunlarından biri kabul edilir.[1]
Temel ilkeler beş soruyla özetlenir: antibiyotik gerçekten gerekli mi, doğru ilaç mı, doğru doz ve yol mu, süre uygun mu ve tedavi daraltılabilir mi.
En sık atlanan basamak daraltmadır. Kültür ve duyarlılık sonuçları geldiğinde en dar etkili ilaca geçilmesi zorunludur; hastanın iyileşmesi, geniş tedavinin sürdürülmesi için gerekçe değildir. Bu adım, programların en yüksek getirili uygulamasıdır.
Süre kısıtlaması da en az ilaç seçimi kadar önemlidir. Birçok enfeksiyonda kısa süreli tedavinin uzun süreliyle eşdeğer olduğu gösterilmiştir; gereksiz uzatma yalnızca zarar doğurur.
Kolonizasyon ile enfeksiyon ayrımı, gereksiz kullanımın en büyük kaynağıdır. Üriner kateter idrarında üreme, solunum yolu örneklerindeki üreme ve yara sürüntüleri çoğu kez kolonizasyondur. Belirtisiz bakteriüri, gebelik ve belirli ürolojik girişimler dışında tedavi gerektirmez.
Bir diğer yüksek etkili girişim, penisilin alerji kayıtlarının gözden geçirilmesidir. Kendini alerjik bildiren kişilerin büyük çoğunluğunda gerçek alerji yoktur; yanlış kayıt, hastaların daha geniş etkili ve daha zararlı ilaçlar almasına yol açar.
Kaynak denetimi, ilaç seçiminden daha belirleyicidir. Apse boşaltılmadan, enfekte kateter çıkarılmadan ya da ölü doku temizlenmeden hiçbir antibiyotik yeterli olmaz.
Programlarda kullanılan yöntemler arasında ön onay gerektiren ilaç listeleri, reçete sonrası geri bildirim, otomatik durdurma kuralları, klinik yollar, hızlı tanı testleri ve prokalsitonin gibi belirteçlerin kullanımı bulunur.
Belirteçler tek başına karar aracı değildir; yüksek değer bakteriyel enfeksiyonu kanıtlamaz, düşük değer dışlamaz. Asıl yararları, tedavi süresinin kısaltılmasına yardımcı olmalarıdır.
Ayrım gözetmeden kullanımın zararları çok yönlüdür: Clostridioides difficile enfeksiyonu, mantar enfeksiyonları, akut böbrek hasarı, ilaç etkileşimleri ve dirençli mikroorganizmalarla kolonizasyon.
Cerrahi profilakside en sık hata, tedavinin ameliyat sonrası gereksiz yere sürdürülmesidir; çoğu girişimde tek doz ya da sınırlı süre yeterlidir.
Programların başarısı, kültür sonuçlarının izlenmesi, kurum düzeyinde direnç haritalarının hazırlanması ve klinik ekiplerin sürece katılmasıyla artar.
Eş anlamlılar
- Akılcı antibiyotik kullanımı
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Bennett JE ve ark. (ed.), Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases, 9. baskı, 2020.