Ampirik tedavi

Ampirik tedavi (İng. empirical therapy), etken kesin olarak belirlenmeden, olası nedenlere yönelik başlatılan tedavidir.

Etimoloji

Yunanca empeiria (deneyim) sözcüğünden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Yaklaşım, gecikmenin zararlı olduğu durumlarda kullanılır. En sık uygulandığı alan enfeksiyon hastalıklarıdır; kültür sonuçları günler sürdüğünden tedavi beklenmeden başlatılır.

Gerekçesi kesin olan durumlar tanımlanmıştır: sepsis ve septik şok, febril nötropeni, bakteriyel menenjit, meningokoksemi kuşkusu, nekrotizan fasiit ve ağır pnömoni. Bu tablolarda her saatlik gecikme ölüm oranını artırır.

Seçim, dört bilgiye dayanır: enfeksiyonun yeri ve olası etkenleri, hastanın özellikleri ve risk etkenleri, yerel direnç örüntüsü ve ilacın enfeksiyon bölgesine ulaşabilmesi.

Yerel direnç haritaları belirleyicidir; bu haritalar birim düzeyinde farklılık gösterir. Yoğun bakımdaki örüntü, ayaktan hasta örüntüsünden ayrıdır.

Hastanın önceki kültür sonuçları, dirençli mikroorganizma taşıyıcılığı, yakın zamanda antibiyotik kullanımı ve hastane yatışları da seçimi etkiler.

Kültürlerin tedaviden önce alınması zorunludur; ancak örnek alımı tedaviyi geciktirmemelidir. Bu denge, alanın temel ilkesidir.

Tedavinin başlatılması kadar önemli olan basamak, daraltmadır. Sonuçlar geldiğinde en dar etkili ilaca geçilmelidir; hastanın iyileşmesi, geniş tedavinin sürdürülmesi için gerekçe değildir. Bu adımın atlanması, antibiyotik yönetimi açısından en sık görülen eksikliktir.

Ayrıca kültürlerin negatif çıkması durumunda tedavinin gözden geçirilmesi gerekir; enfeksiyon dışı nedenler değerlendirilmelidir.

Süre kısıtlaması da tedavinin parçasıdır; birçok enfeksiyonda kısa süreli tedavi uzun süreliyle eşdeğerdir.

Yaklaşımın yanlış kullanımı yaygındır. Belirtisiz bakteriüri, kolonize solunum yolu örnekleri ve yara sürüntülerine dayanarak tedavi başlanması, gereksiz antibiyotik kullanımının başlıca kaynağıdır.

Bir diğer sık hata, ateşin sürmesi nedeniyle tedavinin sürekli genişletilmesidir. Kaynak denetimi sağlanmamış bir enfeksiyonda hiçbir ilaç yeterli olmaz; apse boşaltılmalı, enfekte kateter çıkarılmalı, ölü doku temizlenmelidir.

Kavram enfeksiyon dışında da kullanılır. Serebral toksoplazmoz kuşkusunda tedavi denemesi, akalazya kuşkusunda değil; ancak reflü hastalığında asit baskılayıcı denemesi bu yaklaşımın örnekleridir. Bu denemelerde yanıt alınamaması, tanının gözden geçirilmesini gerektirir; dozun artırılması yerine tanının sorgulanması gerekir.

Ampirik tedavi başlanan her hastada, hangi tanının varsayıldığı ve hangi koşullarda tedavinin değiştirileceği önceden belirlenmelidir.

Eş anlamlılar

• Deneysel tedavi
• Olasılığa dayalı tedavi

İlgili terimler

• Antibiyotik
• Antibiyotik yönetimi
• Geniş spektrumlu antibiyotik
• Kültür
• Sepsis