Kültür

Kültür (İng. culture), klinik örnekteki mikroorganizmaların uygun besiyerinde çoğaltılarak tanımlanması ve duyarlılığının belirlenmesi yöntemidir.

Etimoloji

Latince yetiştirmek anlamındaki colere eyleminden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Yöntem, etkenin doğrudan gösterilmesini ve antibiyotik duyarlılığının belirlenmesini sağladığından mikrobiyolojik tanının altın standardıdır. Ancak sonucun değeri, örneğin niteliğine ve alınma zamanına bağlıdır.

En temel kural, örneğin antibiyotik başlanmadan önce alınmasıdır. Erken başlanan tedavi üremeyi engeller ve haftalarca sürecek tedavinin körlemesine yürütülmesine yol açar. Bu ilke endokardit, osteomiyelit, septik artrit ve protez enfeksiyonlarında özellikle belirleyicidir. Ancak ağır sepsiste antibiyotik gecikmemelidir; kültürler hızla alınıp tedavi hemen başlatılır.

İkinci kural, örneğin doğru bölgeden alınmasıdır. Yüzeyel sürüntüler kolonizasyonu yansıtır ve yanıltıcıdır; derin doku, aspirasyon sıvısı ve steril bölge örnekleri tercih edilir. Kronik yaralarda ve diyabetik ayak ülserlerinde sürüntü kültürüne göre tedavi düzenlenmesi, yaygın bir hatadır.

Kan kültürlerinde teknik ayrıntılar sonucu belirler: yeterli hacimde kan alınması duyarlılığı doğrudan artırır, deri antisepsisi kirlenmeyi azaltır ve farklı bölgelerden alınan birden çok set, gerçek bakteriyemi ile kirlenmenin ayırt edilmesini sağlar. Tek şişede üreyen koagülaz negatif stafilokok çoğunlukla kirlenmedir; buna karşılık Staphylococcus aureus üremesi asla kirlenme kabul edilmemeli ve odak araştırılmalıdır.

Sonucun yorumlanmasında en önemli kavram, kolonizasyon ile enfeksiyon ayrımıdır. Üriner kateter taşıyan hastalarda bakteriüri, entübe hastalarda solunum yolu üremesi ve kronik yaralarda bakteri bulunması kuraldır. Belirti olmadan tedavi başlatılması, antibiyotik direncinin ve gereksiz ilaç kullanımının başlıca kaynağıdır. Belirtisiz bakteriüri yalnızca gebelik ve mukozal kanamaya yol açacak ürolojik girişim öncesinde tedavi edilir.

Bazı etkenler özel besiyeri, uzun inkübasyon ya da farklı yöntemler gerektirir: mikobakteriler, mantarlar, anaeroplar, Legionella, Bartonella ve Coxiella burnetii bu gruptadır. Bu nedenle kuşkulanılan etken laboratuvara bildirilmelidir; bildirilmediğinde kültür yanlış biçimde negatif kalır.

Anaerop kültür için örneğin havayla temasının en aza indirilmesi ve uygun taşıma ortamı kullanılması gerekir. Örneklerin gecikmeden laboratuvara ulaştırılması, üreme oranını doğrudan etkiler.

Duyarlılık testleri, en düşük engelleyici derişim üzerinden değerlendirilir ve sonuçlar duyarlı, orta ve dirençli olarak bildirilir. Bu değerlendirme, uygulanacak doz ve enfeksiyon bölgesine göre yorumlanmalıdır; örneğin idrarda yüksek derişime ulaşan bir ilaç, aynı etkenin kan dolaşımı enfeksiyonunda yetersiz kalabilir.

Hızlı tanı yöntemleri — nükleik asit testleri ve kütle spektrometrisi — tanımlamayı hızlandırmış ancak duyarlılık bilgisi için kültürün yerini tümüyle almamıştır.

Kültür sonuçlarının izlenmesi, ampirik tedavinin daraltılmasını sağlar; bu adım antibiyotik yönetim programlarının temelidir ve sıklıkla atlanır.

Eş anlamlılar

• Mikrobiyolojik kültür

İlgili terimler

• Enfeksiyon
• Antibiyotik
• Antibiyotik direnci
• Sepsis
• Kolonizasyon