Prokalsitonin

Prokalsitonin (İng. procalcitonin), bakteriyel enfeksiyonlarda yükselen, kalsitonin hormonunun öncül proteinidir.

Etimoloji

Latince pro (önce) ön eki ile kalsitonin hormonunun adının birleşimidir.

Klinik bağlam

Normalde tiroit bezindeki hücrelerde üretilir ve hormona dönüştürülür; dolaşımdaki düzeyi çok düşüktür. Bakteriyel enfeksiyon sırasında ise vücudun birçok dokusunda üretimi artar ve kana salınır. Viral enfeksiyonlarda ise interferon yanıtı bu üretimi baskılar; bu ayrım, belirtecin klinik değerinin temelidir.

C-reaktif proteine göre iki üstünlüğü vardır: daha erken yükselir ve enfeksiyon denetlendiğinde daha hızlı düşer. Bu özellik, tedavi yanıtının izleminde değerlidir.

En güçlü kanıtlanmış kullanım alanı, antibiyotik süresinin kısaltılmasıdır. Solunum yolu enfeksiyonlarında ve sepsiste, düzeyin belirgin biçimde düşmesine dayanarak tedavinin sonlandırılması, antibiyotik kullanım süresini azaltır ve bunun zararlı olmadığı gösterilmiştir. Bu yaklaşım, antibiyotik yönetimi programlarının önemli bir aracıdır.

Buna karşılık en sık yapılan hata, belirtecin tanı koydurucu sanılmasıdır. Yüksek bulunması bakteriyel enfeksiyonu kanıtlamaz; düşük bulunması da dışlamaz. Karar, klinik değerlendirmeye dayanır ve belirteç yalnızca destekleyicidir. Kuşku yüksekken düşük değere güvenerek antibiyotik başlamamak, ciddi bir hatadır.

Enfeksiyon dışı yükselme nedenleri geniştir: büyük cerrahi, çoklu travma, yanıklar, kardiyak arrest sonrası dönem, akut pankreatit, kardiyojenik şok, uzun süreli iskemi, ısı çarpması, bazı kanserler — özellikle medüller tiroit kanseri ve nöroendokrin tümörler — ve bağışıklık tedavilerine bağlı sitokin salınımı. Bu nedenle ameliyat sonrası ilk günlerde yükselme beklenen bir bulgudur.

Kronik böbrek hastalığı ve diyaliz hastalarında bazal düzey yüksektir; bu grupta eşik değerler farklı yorumlanmalıdır. Bu ayrıntının bilinmemesi, gereksiz antibiyotik kullanımına yol açar.

Ayrıca bazı enfeksiyonlarda beklenen yükselme görülmez; yerel ve kapalı enfeksiyonlar — apse, ampiyem, enfektif endokardit ve kemik enfeksiyonları — düşük düzeylerle seyredebilir. Bu tuzak, ciddi enfeksiyonların gözden kaçmasına yol açar.

Nötropenik hastalarda ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde yanıt zayıf olabilir.

Çocuklarda, özellikle ateşin kaynağının belirlenemediği süt çocuklarında ciddi bakteriyel enfeksiyon riskini değerlendirmede yardımcıdır; yenidoğanda ise doğum sonrası fizyolojik yükselme gözetilmelidir.

Kullanımın en akılcı biçimi, seri ölçümlerle eğilimin izlenmesidir; tek bir değere dayanan kararlar yanıltıcıdır.

Eş anlamlılar

• PCT

İlgili terimler

• Sepsis
• C-reaktif protein
• Antibiyotik yönetimi
• Enfeksiyon
• Akut faz yanıtı