Vankomisin

Vankomisin (İng. vancomycin), gram pozitif bakterilere karşı etkili glikopeptit yapılı antibiyotiktir.

Etimoloji

İngilizce vanquish (yenmek) sözcüğünden esinlenerek adlandırılmıştır.

Klinik bağlam

İlaç, bakteri hücre duvarı yapımında peptidoglikan zincirlerinin bağlanmasını engeller. Büyük bir molekül olduğundan gram negatif bakterilerin dış zarını geçemez; bu nedenle etki alanı gram pozitiflerle sınırlıdır.

Başlıca kullanım alanı, metisiline dirençli Staphylococcus aureus enfeksiyonlarıdır. Ayrıca dirençli pnömokok enfeksiyonları, beta-laktam alerjisi olan hastalar ve protez enfeksiyonlarında kullanılır.

Önemli bir klinik ilke, duyarlı stafilokok enfeksiyonlarında beta-laktam antibiyotiklerin bu ilaçtan daha etkili olmasıdır. Duyarlı bakteride vankomisin kullanımını sürdürmek tedavi başarısızlığına yol açar; bu, öğretici bir tuzaktır.

Ağızdan alındığında emilmez. Bu özellik, Clostridioides difficile enfeksiyonunda ağızdan kullanımın gerekçesidir; ilaç bağırsakta yüksek derişime ulaşır. Buna karşılık sistemik enfeksiyonlarda ağızdan kullanım tümüyle etkisizdir. Bu ayrımın karıştırılması ciddi bir hatadır.

Aynı biçimde, damar içi uygulama bağırsaktaki enfeksiyon için yeterli değildir.

Böbrekten atılır; doz, böbrek işlevine göre ayarlanır. Kan düzeyi izlemi zorunludur. Günümüzde izlem, çukur düzeyi yerine eğri altında kalan alan temelli yaklaşıma kaymıştır; bu yöntemin böbrek toksisitesini azalttığı gösterilmiştir.

Böbrek toksisitesi en önemli yan etkidir; risk, yüksek dozlarda, uzun süreli kullanımda ve diğer nefrotoksik ilaçlarla birlikte kullanımda artar. Piperasilin-tazobaktam ile birlikte kullanımın böbrek hasarı riskini belirgin biçimde artırdığı bildirilmiştir; bu birliktelik yaygın olduğundan önemlidir.

Hızlı infüzyonda görülen kızarıklık ve kaşıntı, histamin salınımına bağlıdır; alerji değildir. İnfüzyon hızının azaltılması ve antihistaminik ile önlenir. Bu tepkimenin alerji olarak kaydedilmesi, hastanın gereksiz yere ilaçtan yoksun kalmasına yol açar.

Diğer yan etkiler nötropeni, trombositopeni, ilaç ateşi ve seyrek olarak ototoksisitedir.

Direnç, enterokoklarda daha sık görülür; vankomisine dirençli enterokoklar hastane enfeksiyonlarında önemli sorundur. Stafilokoklarda azalmış duyarlılık, tedavi başarısızlığının nedeni olabilir.

Merkezî sinir sistemine geçişi sınırlıdır; menenjitte yüksek doz gerekir ve gerektiğinde ek ilaçlarla birlikte kullanılır.

Ampirik tedavide gereksiz başlanması ve kültür sonrası daraltılmaması, antibiyotik yönetimi açısından sık karşılaşılan bir sorundur.

Eş anlamlılar

• Glikopeptit antibiyotik

İlgili terimler

• Antibiyotik
• Staphylococcus aureus
• Clostridioides difficile
• Antibiyotik direnci
• Terapötik aralık