Nötropeni
``` Nötropeni (İng. neutropenia; Lat. neuter "yansız" + Yun. penia "yoksulluk, azlık"), periferik kanda mutlak nötrofil sayısının 1.500/µL'nin altına düşmesidir; 1.000–1.500/µL hafif, 500–1.000/µL orta ve <500/µL ağır nötropeni olarak derecelendirilir ve ağırlık ile süre uzadıkça bakteriyel ve mantar enfeksiyonu riski katlanarak artar.
Etimoloji
Latince neuter (ikisinden hiçbiri, yansız; nötrofilin boyanma özelliğine gönderme) ile Yunanca penia (yoksulluk, azlık) sözcüklerinden oluşur; kandaki hücre azlıklarını belirten "-peni" ekinin (trombositopeni, lökopeni) tipik örneğidir.
Klinik bağlam
Nedenler üretim azalması, yıkım artışı ve yeniden dağılım mekanizmalarında toplanır: üretim azalmasının başında sitotoksik kemoterapi (klinikte en sık neden; nadir en düşük noktası genellikle 7–14. günlerdir) gelir; diğerleri ilaçlara bağlı agranülositoz (metimazol, klozapin, sülfasalazin, tiklopidin, dipiron), kemik iliğini tutan hematolojik hastalıklar (lösemi, miyelodisplastik sendrom, aplastik anemi, ilik infiltrasyonu), B12 ve folat eksikliği, radyasyon ve konjenital nötropenilerdir; yıkım ve tüketim artışı viral enfeksiyonlar (en sık geçici neden; influenza, EBV, HIV), ağır sepsis, otoimmün nötropeni, Felty sendromu ve hipersplenizmle görülür; etnik köken ilişkili (Duffy-null) selim nötropeni, Afrika kökenli sağlıklı bireylerde alt sınırın doğal olarak düşük olmasıdır ve hastalık değildir.[1] Ağır nötropenide enfeksiyonun olağan bulguları (irin, infiltrat, piyüri) nötrofil yanıtının yokluğu nedeniyle silik olabilir ve ateş çoğunlukla tek bulgudur; bu nedenle febril nötropeni (tek ölçümde ≥38,3 °C ya da bir saat süreyle ≥38,0 °C ateş + mutlak nötrofil <500/µL veya 48 saatte <500/µL'ye düşmesi beklenen) tıbbi acil kabul edilir: kan kültürleri ve odak örnekleri alındıktan sonra ilk bir saat içinde antipsödomonal geniş spektrumlu beta-laktam (piperasilin-tazobaktam, sefepim, karbapenem) başlanır; MRSA ve dirençli gram-negatif riski varsa kapsam genişletilir, 4–7 gün süren ateş ve nötropenide ampirik antifungal eklenir; MASCC ve CISNE skorlarıyla düşük riskli seçilmiş hastalar oral tedaviyle ayaktan izlenebilir.[2] Etkenler ağırlıklı olarak hastanın kendi florasından köken alır: gram-negatif basiller (Pseudomonas aeruginosa klasik korkulan etken), gram-pozitifler (kateter ilişkili koagülaz-negatif stafilokoklar, viridans streptokoklar) ve uzamış nötropenide invazif mantarlar (Candida, Aspergillus); mukozit, santral venöz kateter ve kateter ilişkili kan dolaşımı enfeksiyonu giriş kapılarını oluşturur; nötropenik enterokolit (tiflit) ağır olguların özgün komplikasyonudur. Uzamış ağır nötropeni beklenen hastalarda profilaksi (florokinolon, antifungal, uygun olgularda antiviral) ve yüksek riskli kemoterapi rejimlerinde granülosit koloni uyarıcı faktör (filgrastim, pegfilgrastim) ile birincil korunma standarttır; ilaç ilişkili agranülositozda sorumlu ilacın derhal kesilmesi tedavinin temelidir ve G-CSF toparlanmayı hızlandırabilir.[3] Değerlendirmede öykü (ilaçlar, kemoterapi zamanlaması, enfeksiyonlar), periferik yayma, tekrarlayan sayımlarla seyir ve gerektiğinde kemik iliği incelemesi kullanılır; kronik izole hafif nötropeni sıklıkla selimdir ve döngüsel nötropeni ardışık sayımlarla tanınır.
Eş anlamlılar
- Agranülositoz (ağır, çoğunlukla ilaç ilişkili form için)
- Granülositopeni
- Düşük nötrofil sayısı
İlgili terimler
- Nötrofil
- Febril nötropeni
- Sepsis
- Granülosit koloni uyarıcı faktör
- Kateter ilişkili kan dolaşımı enfeksiyonu
- Aplastik anemi
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.
- ↑ Taplitz RA, Kennedy EB, Bow EJ ve ark., Outpatient Management of Fever and Neutropenia in Adults Treated for Malignancy: American Society of Clinical Oncology and Infectious Diseases Society of America Clinical Practice Guideline Update, Journal of Clinical Oncology, 2018.
- ↑ Klastersky J, de Naurois J, Rolston K ve ark., Management of febrile neutropaenia: ESMO Clinical Practice Guidelines, Annals of Oncology, 2016.
```