Kateter ilişkili idrar yolu enfeksiyonu

Kateter ilişkili idrar yolu enfeksiyonu (İng. catheter-associated urinary tract infection, CAUTI), üretral ya da suprapubik kateter taşıyan veya son 48 saat içinde kateteri çekilmiş bir hastada, idrar yolu enfeksiyonuyla uyumlu belirti ya da bulguların anlamlı bakteriüriyle birlikte bulunmasıdır; hastane kaynaklı enfeksiyonların en sık görülenlerinden biri ve büyük ölçüde önlenebilir kabul edilenidir.

Etimoloji

Yunanca kathienai "aşağı göndermek" fiilinden türeyen kathetēr (içeri salınan şey) ile Latince inficere "içine işlemek, bulaştırmak" fiilinden türeyen infectio sözcüklerinden oluşur; terim, enfeksiyonun kateter varlığıyla nedensel ilişkisini vurgular.

Klinik bağlam

Kateter, üretral savunmayı aşan bir yabancı cisim olarak mikroorganizmaların mesaneye ulaşmasına iki yol açar: kateterin dış yüzeyi boyunca periüretral floranın asendan göçü (özellikle kadınlarda baskın yol) ve drenaj sisteminin içinden intraluminal kontaminasyon; kateter yüzeyinde oluşan biyofilm, mikroorganizmaları antibiyotiklerden ve konak savunmasından koruyarak eradikasyonu güçleştirir. Bakteriüri riski her kateter günüyle yaklaşık %3–7 artar ve uzun süreli kateterde kaçınılmaz hale gelir; en sık etkenler Escherichia coli, Klebsiella, Proteus (üreaz üretimiyle kateter taşlaşmasına yol açar), Enterococcus, Pseudomonas aeruginosa ve Candida türleridir. Tanının en kritik ilkesi, kateterli hastada asemptomatik bakteriürinin (belirti olmaksızın üreme) enfeksiyondan ayrılmasıdır: kateterli hastaların büyük çoğunluğunda bakteriüri bulunur ve piyüri de kateter varlığında özgül değildir; bu nedenle CAUTI tanısı, başka nedenle açıklanamayan ateş, suprapubik ya da kostovertebral açı hassasiyeti, kateteri çekilmiş hastada dizüri ve sıkışma, bilinç değişikliği gibi uyumlu bulgularla birlikte ≥10³–10⁵ kob/mL üremenin gösterilmesine dayanır; örnek yeni takılmış kateterden ya da kateter portundan alınmalı, torbadan asla alınmamalıdır. Asemptomatik bakteriürinin taranması ve tedavi edilmesi (gebelik ve mukoza kanamalı ürolojik girişim öncesi dışında) önerilmez; gereksiz tedavi direnç ve Clostridioides difficile enfeksiyonuna zemin hazırlar. CAUTI, hastane kaynaklı bakteriyeminin ve yaşlı hastada sepsisin önemli kaynaklarındandır; ürosepsis, tıkalı kateter ya da eşlik eden üriner obstrüksiyonla birleştiğinde ağırlaşır. Tedavide kültür alınmasının ardından ampirik antibiyotik yerel direnç verilerine göre seçilir ve sonuçla daraltılır; iki haftadan uzun süredir takılı kateterin değiştirilmesi ya da olanaklıysa çekilmesi biyofilm kaynağını ortadan kaldırdığından tedavinin parçasıdır; kandidüri çoğunlukla kolonizasyonu yansıtır ve kateter değişimiyle sıklıkla temizlenir. Önleme demetleri en etkili yaklaşımdır: kateterin yalnızca geçerli endikasyonla takılması, üretral kateterizasyonda aseptik teknik, kapalı drenaj sisteminin korunması, torbanın mesane düzeyinin altında tutulması, günlük gereklilik sorgulamasıyla erken çekilme (hemşire güdümlü çekme protokolleri ve hatırlatıcılar etkilidir) ve uygun olgularda kateter yerine alternatiflerin (aralıklı kateterizasyon, eksternal kateter) kullanılması; rutin antimikrobiyal kaplı kateterler ve profilaktik antibiyotik önerilmez.

Eş anlamlılar

• CAUTI
• Kateter ilişkili üriner enfeksiyon
• Sonda enfeksiyonu (halk arasında kullanım)

İlgili terimler

• Üretral kateterizasyon
• İdrar yolu enfeksiyonu
• Bakteriyemi
• Sepsis
• Hastane enfeksiyonu
• Asemptomatik bakteriüri