Oksitosin
Oksitosin (İng. oxytocin; Yun. oxys hızlı, tokos doğum), hipotalamusta üretilip hipofiz arka lobundan salınan, rahim kasılmasını ve süt boşalmasını sağlayan hormondur.
Etimoloji
Yunanca oxys (hızlı) ve tokos (doğum) sözcüklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Hormon, hipotalamusun belirli çekirdeklerinde üretilir ve sinir uzantıları yoluyla hipofiz arka lobunda depolanır.[1]
Salınımı, olumlu geri bildirim düzeneğiyle çalışır; bu, vücutta seyrek görülen bir düzendir.
Doğum sırasında rahim ağzının gerilmesi salınımı uyarır, artan hormon kasılmayı güçlendirir ve döngü kendini pekiştirir.
Aynı ilke emzirmede de geçerlidir; meme başının uyarılması süt boşalma refleksini başlatır.
Bu ayrım önemlidir: hormon süt üretimini değil, üretilen sütün boşalmasını sağlar; üretimden prolaktin sorumludur.
Rahim kasındaki almaç sayısı gebelik boyunca artar; bu nedenle hormonun etkisi doğuma yaklaştıkça belirginleşir.
Bu değişim, erken gebelikte etkisinin neden sınırlı olduğunu açıklar.
Klinik kullanımda başlıca üç endikasyon vardır: doğumun başlatılması, eylemin güçlendirilmesi ve doğum sonrası kanamanın önlenmesi ile tedavisi.
Doğum sonrası kanamanın önlenmesinde, bebeğin doğumunun ardından uygulanması standart bir uygulamadır ve anne ölümlerini azaltır.
Bu uygulama, kanıta dayalı obstetrik bakımın en etkili bileşenlerinden biridir.
Doğum indüksiyonunda ilaç, denetimli infüzyon biçiminde ve sürekli izlem altında verilir.
En önemli komplikasyon aşırı uyarımdır; sık ve uzun kasılmalar plasenta kan akımını bozar ve bebekte oksijensizliğe yol açar.
Bu nedenle bebek kalp atımının sürekli izlenmesi zorunludur; kötüleşme durumunda infüzyon durdurulur.
Rahim yırtılması, özellikle geçirilmiş sezaryen ve çok doğum yapmış kadınlarda ciddi bir risktir.
İkinci önemli yan etki su zehirlenmesidir; hormon, antidiüretik hormona yapısal olarak benzer.
Bu benzerlik nedeniyle yüksek dozda ve büyük hacimli tuzsuz sıvılarla birlikte verildiğinde su tutulumuna ve ağır hiponatremiye yol açabilir.
Nöbet ve bilinç bulanıklığı gelişebilir; bu tuzak sıklıkla bilinmez ve önlenebilir bir zarardır.
Hızlı damar içi enjeksiyon, tansiyon düşmesine ve taşikardiye yol açar; bu nedenle seyreltilerek verilir.
Hormonun sosyal davranış, güven ve bağlanma üzerindeki etkileri araştırılmıştır; ancak bu alandaki klinik kullanım kanıta dayanmamaktadır.
Bu popüler adlandırmalar, bilimsel gerçeklikten daha ileri gitmiştir.
Doğal olmayan biçimlerde uygulanması, denetimsiz kullanıldığında ölümcül sonuçlar doğurabilir.
Eş anlamlılar
- Doğum hormonu
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Cunningham FG ve ark., Williams Obstetrics, 26. baskı, 2022.