Akrep

Akrep (İng. scorpion), kuyruğunun ucundaki iğneyle zehir enjekte eden, örümceğimsiler sınıfından eklem bacaklı hayvandır.

Etimoloji

Arapça akrab sözcüğünden Türkçeye geçmiştir.

Klinik bağlam

Dünyada bilinen akrep türlerinin çoğu insan için tehlikeli değildir; ciddi zehirlenmeye yol açan türler belirli ailelerde toplanır ve ülkemizde de tıbbi önem taşıyan türler bulunmaktadır. Zehir, doku yıkıcı değil nörotoksik ağırlıklıdır; sinir hücrelerindeki sodyum kanallarını açık tutarak sinir uçlarından aşırı nörotransmiter salınımına yol açar. Bu düzenek, klinik tablonun neden yalnızca yerel değil sistemik ve otonom ağırlıklı olduğunu açıklar.

Yerel bulgular hemen her olguda görülür: sokma yerinde yoğun ağrı, yanma, kızarıklık ve şişlik. Ağrının şiddeti zehirlenmenin ağırlığıyla orantılı değildir; hafif görünen sokmalarda bile ağrı çok belirgin olabilir. Ayırt edici bulgu, dokunmakla ya da hafifçe vurmakla ağrının belirgin biçimde artmasıdır. Sistemik bulgular otonom sinir sisteminin aşırı uyarılmasına bağlıdır: terleme, tükürük artışı, bulantı, kusma, huzursuzluk, kalp hızı ve kan basıncında değişkenlik. Ağır olgularda kas seğirmeleri, istemsiz göz hareketleri, solunum sıkıntısı, akciğer ödemi ve kalp kası işlev bozukluğu gelişebilir.

Klinik açıdan en önemli nokta, çocukların erişkinlerden çok daha ağır etkilenmesidir; vücut kütlesine düşen zehir miktarının yüksekliği nedeniyle küçük çocuklarda tablo hızla ilerleyebilir. Bu nedenle çocuk hastalar, bulguları hafif görünse bile bir süre gözlem altında tutulmalıdır. Yaşlılar ve kalp hastalığı bulunanlar da yüksek riskli gruptadır. İkinci önemli nokta, kötüleşmenin genellikle ilk saatler içinde ortaya çıkmasıdır; bu nedenle gözlem süresi klinik izlemin temelidir.

İlk yardımda yapılmaması gerekenler, yapılması gerekenler kadar önemlidir. Yara yerinin kesilmesi, emilmesi, turnike uygulanması ve buz konması zararlıdır; bölge sabit tutulmalı, kalp düzeyinde ya da altında konumlandırılmalı ve hasta gecikmeden sağlık kuruluşuna ulaştırılmalıdır. Hastanede yaklaşım destekleyicidir: ağrı denetimi, yakın izlem, tetanoz bağışıklığının değerlendirilmesi ve gerektiğinde yoğun bakım desteği. Ağrı için yerel anestezik ve sistemik ağrı kesiciler kullanılır. Antivenom uygulaması, ağır sistemik bulguların varlığında ve ülkenin akrep faunasına uygun ürünle yapılır; kararı, klinik ağırlık belirler. Korunmada ayakkabıların giyilmeden silkelenmesi ve karanlık köşelerin denetlenmesi etkilidir.

Eş anlamlılar

• Scorpio

İlgili terimler

• Akrep sokması
• Zehirlenme
• Antivenom
• Yılan ısırığı
• Anafilaksi