Zehirlenme
Zehirlenme (İng. poisoning), bir maddenin vücuda zararlı miktarda girmesiyle ortaya çıkan klinik tablodur.
Etimoloji
Türkçe zehir sözcüğünden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Yaklaşımın temeli, madde odaklı değil hasta odaklıdır. Öncelik havayolu, solunum ve dolaşımın değerlendirilmesidir; etkenin belirlenmesi ikinci sıradadır. Bilinç değişikliği olan her hastada kan şekeri ölçümü zorunludur.[1]
Belirti kümeleri — toksidromlar — etken grubunu tanımaya yardımcıdır. Antikolinerjik toksidromda deri kuru ve sıcaktır, gözbebekleri geniştir, bağırsak sesleri azalmıştır ve hasta ajitedir. Kolinerjik toksidromda ise salgı artışı, gözbebeği daralması ve bradikardi görülür; bu ayrım, terleme durumuna bakılarak yapılabilir.
Opioid toksidromunda gözbebeği daralması, solunum baskılanması ve bilinç azalması; sempatomimetik toksidromda ise taşikardi, hipertansiyon, terleme ve ajitasyon bulunur.
Emilimin azaltılmasında aktif kömür seçilmiş olgularda ve erken dönemde kullanılır; havayolu koruması olmayan hastada uygulanması aspirasyon riski taşır. Mide yıkama rutin olarak önerilmez. Kusturma yöntemleri terk edilmiştir.
Bazı maddelerde kömür etkisizdir: alkoller, metaller, lityum, demir ve kostik maddeler bu gruptadır.
Özgül karşıt ilaçlar sınırlı sayıdadır: parasetamolde asetilsistein, opioidlerde nalokson, benzodiazepinlerde flumazenil, methemoglobinde metilen mavisi, lokal anestezik toksisitesinde lipit emülsiyonu, organofosfatta atropin ve pralidoksim, digoksinde özgül antikor fragmanları, metanol ve etilen glikolde fomepizol.
Karşıt ilaçların da riskleri vardır. Flumazenil, uzun süreli benzodiazepin kullanan hastada nöbet başlatabilir ve karışık ilaç alımlarında tehlikelidir; bu nedenle ayrım gözetmeden kullanılmaz.
Parasetamol zehirlenmesi, en sık ve en önemli örneklerdendir. Erken dönemde belirti vermez; karaciğer hasarı günler içinde ortaya çıkar. Bu sessiz dönem, tanının atlanmasının nedenidir. Asetilsistein erken uygulandığında son derece etkilidir ve kuşkulu olgularda gecikmeden başlanmalıdır. Ayrıca yinelenen orta düzeyde alımlarla da hasar gelişebilir.
Yüksek anyon açıklı metabolik asidoz ile birlikte ozmolar açık artışı, toksik alkol zehirlenmelerini düşündürür; metanolde görme kaybı, etilen glikolde böbrek yetmezliği gelişir. Bu tabloda tedavi gecikmemelidir.
Yangın dumanına maruz kalanlarda karbon monoksit ve siyanür zehirlenmesi birlikte bulunabilir; dirençli asidoz ve laktat yüksekliği siyanürü düşündürür.
İdrarın alkalileştirilmesi, salisilat gibi bazı maddelerin atılımını hızlandırır; hemodiyaliz ise seçilmiş zehirlenmelerde kullanılır.
Bilinen bir maddeyle zehirlenmede zehir danışma merkezleriyle iletişim önerilir.
Kasıtlı alımlarda ruhsal değerlendirme ve güvenlik planlaması, tıbbi tedavinin ayrılmaz parçasıdır.
Eş anlamlılar
- İntoksikasyon
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, 2022.