Akresyon

Akresyon (İng. accretion; Lat. accrescere büyümek), maddenin bir yüzeyde katman katman birikerek artmasıdır.

Etimoloji

Latince accrescere (üzerine eklenerek büyümek) fiilinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Terim tıpta, biriktirici büyüme süreçlerini anlatmak için kullanılır ve en tanıdık örneği kemik dokusudur. Kemik boyuna büyümesini büyüme plağındaki kıkırdak hücrelerinin çoğalmasıyla, kalınlık artışını ise periost altında yeni kemik katmanlarının eklenmesiyle sağlar; bu ikinci süreç apozisyonel büyüme olarak da adlandırılır. Mineral birikimi ergenlik döneminde en yüksek hızına ulaşır ve yirmili yaşların sonunda tepe kemik kütlesine erişilir. Bu dönemdeki kalsiyum ve D vitamini alımı ile fiziksel etkinlik, ileri yaşta osteoporoz riskini belirleyen en önemli etkenlerdendir.

Diş dokularında da aynı ilke geçerlidir. Mine, oluşumu tamamlandıktan sonra yeniden yapılamaz; buna karşın dentin yaşam boyu eklenmeye devam eder ve pulpa boşluğu zamanla daralır. Sement de kök yüzeyine katmanlar halinde eklenir. Bu süreçlerin bilinmesi, yaş tayini çalışmalarında ve diş tedavilerinin planlanmasında kullanılır. Mine yüzeyinde kaybedilen mineralin tükürük aracılığıyla yeniden yerleşmesi, çürük oluşumunun erken evresinde geri dönüşün mümkün olmasını sağlar.

Klinik açıdan istenmeyen birikim biçimleri ayrı bir öneme sahiptir. Diş plağının mineralize olarak diş taşına dönüşmesi, damar duvarında ateroskleroz plağının katmanlar halinde büyümesi, safra kesesi ve idrar yollarında taşların çekirdek çevresinde büyümesi aynı düzeneğe dayanır. İdrar yolu taşlarının katmanlı yapısı, oluşum sürecinin aralıklı olduğunu gösterir; bu nedenle taş analizi yalnızca bileşimi değil oluşum koşullarını da yansıtır. Kalp kapaklarında kireçlenme ve protez yüzeylerinde biyofilm birikimi de bu kapsamdadır.

Terim ayrıca gebelikte fetüsün mineral kazanımını anlatmak için kullanılır; kalsiyum ve fosforun büyük bölümü son üç aylık dönemde biriktirilir. Bu nedenle erken doğan bebeklerde kemik mineral içeriği yetersiz kalır ve prematüre osteopenisi gelişir; bu bebeklerde kemik kırılganlığı artar ve beslenme desteğinde mineral içeriğinin artırılması gerekir. Aynı gerekçeyle çok düşük doğum ağırlıklı bebeklerde alkalen fosfataz ve fosfor düzeylerinin izlenmesi standart uygulamadır. Kavram, hem fizyolojik büyümenin hem de patolojik birikimin ortak dilini oluşturur.

Eş anlamlılar

• Birikimli büyüme

İlgili terimler

• Kemik
• Osteoporoz
• Diş taşı
• Ateroskleroz
• Böbrek taşı