Amputasyon

Amputasyon (İng. amputation; Lat. amputare kesip ayırmak), bir uzvun ya da uzuv bölümünün cerrahi olarak veya travma sonucu vücuttan ayrılmasıdır.

Etimoloji

Latince amputare (kesip ayırmak) fiilinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Başlıca nedenler damar hastalıkları, diyabet, travma, enfeksiyon, tümör ve doğumsal yokluktur. Gelişmiş ülkelerde en sık neden diyabet ve periferik arter hastalığıdır; bu grupta işlem çoğu kez önlenebilir bir sürecin sonucudur. Diyabetik ayakta duyu kaybı nedeniyle fark edilmeyen küçük yaralar, enfeksiyon ve yetersiz kanlanmayla birleşerek doku kaybına ilerler. Bu nedenle düzenli ayak muayenesi, uygun ayakkabı ve erken yara bakımı, en etkili önleyici girişimlerdir.

Cerrahi kararda temel ilke, kesi düzeyinin olabildiğince uzakta seçilmesidir; korunan her eklem, kişinin protezle yürüyebilme olasılığını ve enerji verimliliğini belirgin biçimde artırır. Diz altı amputasyonda yürüme için harcanan enerji, diz üstü amputasyona göre çok daha düşüktür; bu nedenle diz ekleminin korunması işlevsel sonucu belirleyen en önemli etkendir. Buna karşın düzey seçimi, kalan dokunun iyileşebilecek kadar kanlanmasına da bağlıdır; çok uzakta seçilen düzey yara açılmasına ve yeniden ameliyata yol açar.

Ameliyat sonrası dönemde ağrı yönetimi ayrı bir öneme sahiptir. Hastaların büyük çoğunluğunda hayalet uzuv duyusu görülür; bu, kaybedilen uzvun varlığının hissedilmesidir ve olağan bir durumdur. Hayalet uzuv ağrısı ise nöropatik nitelikte olup olağan ağrı kesicilere yeterli yanıt vermez; tedavide nöropatik ağrıya yönelik ilaçlar, ayna tedavisi ve duyusal yeniden eğitim kullanılır. Ameliyat öncesi ve sonrası dönemde ağrının iyi denetlenmesinin, kronik ağrı gelişimini azalttığı bildirilmiştir. Güdükte oluşan sinir uçları nöroması, dokunmakla tetiklenen ağrının nedenidir.

Rehabilitasyon süreci, cerrahinin kendisi kadar belirleyicidir. Güdüğün biçimlendirilmesi, ödemin denetimi, eklem kasılmalarının önlenmesi ve erken protez uygulaması işlevsel sonucu iyileştirir. Kalan uzvun korunması yaşamsaldır; damar hastalığına bağlı amputasyon geçiren hastalarda karşı uzvun da kaybedilme riski yüksektir ve bu grupta kalp damar olayları başlıca ölüm nedenidir, dolayısıyla sistemik risk yönetimi zorunludur. Ruhsal uyum, beden algısındaki değişiklik ve toplumsal katılım da bakımın ayrılmaz parçalarıdır.

Eş anlamlılar

• Ampütasyon
• Uzuv kaybı

İlgili terimler

• Diyabetik ayak
• Periferik arter hastalığı
• Protez
• Travmatik ampütasyon
• Nöropatik ağrı