Mesleki akciğer hastalığı

Mesleki akciğer hastalığı (İng. occupational lung disease), iş ortamında solunan tozlara, gazlara ve buharlara bağlı olarak gelişen akciğer hastalıklarının ortak adıdır.

Etimoloji

Türkçe tanımlayıcı bir terimdir.

Klinik bağlam

Hastalıklar, etken maddenin niteliğine göre gruplandırılır. İnorganik tozlar pnömokonyozlara yol açar; silikoz, asbestoz ve kömür işçisi pnömokonyozu bu gruptadır ve fibrozla seyreder. Organik tozlar bağışıklık aracılı tepkimeler oluşturur; aşırı duyarlılık pnömonisi ve mesleki astım bu kapsamdadır. Tahriş edici gazlar ise akut hasar ve reaktif havayolu bozukluğu yapar. Bu ayrım, tanısal yaklaşımı ve korunma önlemlerini belirler.

Alanın en belirleyici özelliği, maruziyet ile hastalık arasındaki uzun gecikme süresidir. Asbestle ilişkili hastalıklarda bulgular ilk temastan on beş ile kırk yıl sonra ortaya çıkar; bu nedenle hasta çoğu kez emekli olmuştur ve bağlantı kurulamaz. Bu durum, meslek öyküsünün niçin geriye dönük ve ayrıntılı alınması gerektiğini açıklar. Sorgulamada yalnızca son iş değil, yaşam boyu yapılan tüm işler, kullanılan malzemeler, koruyucu ekipman ve iş arkadaşlarında benzer yakınma bulunup bulunmadığı öğrenilmelidir.

Mesleki astımda tanının anahtarı zamansal örüntüdür. Yakınmaların iş günlerinde artması, hafta sonu ve tatilde gerilemesi tipiktir; bu ilişki hastaya doğrudan sorulmalıdır. Erişkinde yeni başlayan astımın önemli bir bölümünün mesleki olduğu gösterilmiştir. Tanının erken konması belirleyicidir; maruziyet sürerse tablo kalıcı hale gelir, erken uzaklaştırıldığında ise büyük ölçüde düzelebilir. Bu nedenle erişkin astımında meslek sorgulaması standart bir adım olmalıdır.

Silikoz, günümüzde yeniden gündeme gelen bir sorundur; kot kumlama ve yapay taş işleme gibi işlerde çok yüksek yoğunlukta maruziyet, genç işçilerde hızlı ilerleyen ve ölümcül biçimlere yol açmıştır. Silikozun tüberküloz riskini belirgin biçimde artırdığı bilinmeli ve bu hastalarda tarama yapılmalıdır. Hastalıkları geri döndüren tedavi yoktur; yaklaşım destekleyicidir ve asıl çözüm korunmadır. Tanı konduğunda meslek hastalığı bildiriminin yapılması, aynı ortamdaki diğer çalışanların değerlendirilmesi ve hastanın hakları konusunda bilgilendirilmesi hekimin sorumluluğudur.

Eş anlamlılar

• Pnömokonyoz

İlgili terimler

• Asbestoz
• Akciğer fibrozu
• Astım
• Ekstrensek alerjik alveolit
• Tüberküloz