Ekstrensek alerjik alveolit

Ekstrensek alerjik alveolit (İng. extrinsic allergic alveolitis), solunan organik tozlara karşı gelişen bağışıklık yanıtı sonucu akciğer alveolleri ve çevresindeki dokuda oluşan iltihabi hastalıktır.

Etimoloji

Latince extrinsecus (dıştan gelen) sözcüğü ile alveol ve iltihap eklerinden türetilmiştir; günümüzde aşırı duyarlılık pnömonisi adı yeğlenir.

Klinik bağlam

Hastalık, adının çağrıştırdığının aksine IgE aracılı bir alerji değildir; bağışıklık karmaşıklarının birikmesi ve T hücre aracılı granülomatöz yanıt sorumludur. Bu ayrım klinik açıdan belirleyicidir, çünkü deri testleri ve özgül IgE ölçümü tanıda yardımcı olmaz. Etkenler organik tozlardır: küf ve mantar sporları, kuş tüyü ve dışkısındaki proteinler, tarımsal ürün tozları, nemlendirici ve klima sistemlerinde çoğalan mikroorganizmalar ile bazı kimyasal maddeler. Çiftçi akciğeri ve kuş besleyici akciğeri en bilinen biçimlerdir.

Klinik seyir iki biçimde ortaya çıkar ve bu ayrım tanının anahtarıdır. Akut biçimde maruziyetten dört ile sekiz saat sonra ateş, titreme, kuru öksürük, nefes darlığı ve kas ağrıları görülür; tablo enfeksiyonu andırır ve sıklıkla zatürre sanılarak antibiyotik verilir. Ayırt edici özellik, belirtilerin ortamdan uzaklaşıldığında düzelmesi ve geri dönüldüğünde yinelemesidir; hastanın hafta sonu iyileşip işe döndüğünde kötüleşmesi tipiktir. Süregen biçimde ise düşük düzeyli sürekli maruziyet söz konusudur; ateş bulunmaz, yavaş ilerleyen nefes darlığı, kilo kaybı ve halsizlik ön plandadır ve tablo geri dönüşsüz akciğer fibrozuna ilerler.

Tanının en önemli adımı öyküdür ve bu, hastalığın en sık atlanan yönüdür. Ev ve iş ortamının ayrıntılı sorgulanması gerekir: evde kuş beslenip beslenmediği, nemli ve küflü ortamda bulunulup bulunulmadığı, klima ve nemlendirici kullanımı, tarım işiyle uğraşılıp uğraşılmadığı. Bu sorular sorulmadığında tanı konamaz. Muayenede geç inspiryumda ince raller duyulur; hırıltı tipik değildir. Yüksek çözünürlüklü tomografide buzlu cam görünümü, merkezlobüler nodüller ve hava hapsi alanlarının bir arada bulunduğu örüntü tipiktir. Bronkoalveoler lavajda lenfosit artışı destekleyicidir.

Tedavinin temeli maruziyetin tümüyle ortadan kaldırılmasıdır; bu, ilaçtan daha etkilidir ve hastalığın gidişini belirleyen tek etkendir. Bu nedenle kuşun evden uzaklaştırılması, küf kaynağının giderilmesi ya da iş değişikliği gerekebilir; kısmi önlemler yeterli olmaz. Akut ve ağır olgularda kortikosteroid tedavisi iyileşmeyi hızlandırır ancak uzun dönem sonucu değiştirmez. Fibrozis geliştiğinde tablo geri dönüşsüzdür; bu evrede antifibrotik tedaviler ve akciğer nakli gündeme gelir. Erken tanı, kalıcı akciğer hasarını önleyen tek yaklaşımdır.

Eş anlamlılar

• Aşırı duyarlılık pnömonisi
• Alerjik alveolit

İlgili terimler

• Akciğer fibrozu
• İnterstisyel akciğer hastalığı
• Alveol
• Mesleki akciğer hastalığı
• Alveolit