Alveol
Alveol (İng. alveolus; Lat. alveolus, küçük oyuk), akciğerde gaz değişiminin gerçekleştiği ince duvarlı hava kesesidir.
Etimoloji
Latince küçük çukur anlamındaki alveolus sözcüğünden gelir.
Klinik bağlam
Erişkin akciğerinde yüz milyonlarca alveol bulunur; toplam yüzey alanı çok geniştir ve bu, gaz değişiminin etkinliğini sağlar. Duvarı iki hücre tipinden oluşur: tip I pnömositler yüzeyin büyük bölümünü kaplar ve gaz geçişini sağlar; tip II pnömositler sürfaktan üretir ve hasar sonrası onarımda kök hücre işlevi görür.[1]
Gaz değişimi, alveol-kapiller bariyer üzerinden difüzyonla gerçekleşir. Bariyerin çok ince olması geçişi kolaylaştırır; ancak aynı incelik, sıvı ve iltihabi hücrelerin kolayca boşluğa sızmasına da olanak tanır. Bu ikili özellik, akciğerin hem verimli hem kırılgan olmasını açıklar.
Sürfaktan, yüzey gerilimini azaltarak alveolün kollabe olmasını önler. Küçük alveollerde çökme eğiliminin daha güçlü olması nedeniyle, sürfaktan bulunmasaydı küçük keseler boşalıp havayı büyük olanlara aktarırdı. Sürfaktanın alveol küçüldükçe daha etkin hâle gelmesi, farklı boyuttaki keselerin bir arada dengede kalmasını sağlar.
Alveollerin sıvı, kan ya da iltihabi hücreyle dolması gerçek şant oluşturur; bu durumda oksijen verilmesine karşın hipoksemi düzelmez. Bu ayrım, ağır pnömoni, akut akciğer ödemi ve akut solunum sıkıntısı sendromunun tanınmasında kullanılan temel fizyolojik ölçüttür. Buna karşılık ventilasyon-perfüzyon uyumsuzluğuna bağlı hipoksemi oksijenle düzelir.
Alveollerin kapanması atelektazidir; genel anestezi, yüzeyel solunum, ağrı, hareketsizlik ve yüksek oksijen derişimleri buna zemin hazırlar. Yüksek oksijen, nitrojenin yıkanmasıyla absorpsiyon atelektazisine yol açar; bu, ölçüsüz oksijen tedavisinin zararlarından biridir.
Mekanik ventilasyonda alveollerin yinelenen açılıp kapanması ve aşırı gerilmesi akciğer hasarı yaratır. Bu bilgi, akciğer koruyucu ventilasyon ilkelerinin — düşük tidal hacim, sınırlı plato ve sürücü basınç, uygun pozitif ekspirasyon sonu basıncı — dayanağıdır.
Alveoler ventilasyon, dakika ventilasyonundan ölü boşluğun çıkarılmasıyla elde edilir ve karbondioksit düzeyini doğrudan belirler. Bu ilişki, hiperkapninin her zaman alveoler ventilasyonun yetersizliğini gösterdiğini açıklar. Hızlı ve yüzeyel solunumda dakika ventilasyonu normal görünse bile ölü boşluk oranı arttığından etkin ventilasyon azalır; bu, klinikte gözden kaçan önemli bir noktadır.
Alveoler-arteriyel oksijen farkı, gaz değişiminin verimliliğini gösterir ve hipoventilasyona bağlı hipoksemiyi diğer nedenlerden ayırır: saf hipoventilasyonda fark normaldir, şant ve difüzyon bozukluğunda artmıştır.
Alveollerin tutulduğu başlıca hastalıklar pnömoni, akciğer ödemi, alveoler kanama sendromları, akut solunum sıkıntısı sendromu ve pulmoner alveoler proteinozistir. Diffüz alveoler kanamada hemoptizi bulunmayabilir; açıklanamayan hipoksemi, yaygın infiltrat ve düşen hemoglobin birlikteliği bu tanıyı düşündürmelidir. Bu tabloda vaskülitler ve antiglomerüler bazal membran hastalığı araştırılır.
Yenidoğanın solunum sıkıntısı sendromu, sürfaktan yetersizliğine bağlı yaygın alveol kollapsıyla seyreder; antenatal kortikosteroid ve dışarıdan sürfaktan uygulaması sonuçları dönüştürmüştür.
Eş anlamlılar
- Hava kesesi
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Hall JE, Hall ME, Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology, 14. baskı, 2020.