Oksijen tedavisi
Oksijen tedavisi (İng. oxygen therapy), solunan havadaki oksijen oranının artırılmasıyla doku oksijenlenmesinin desteklenmesidir.
Etimoloji
Uygulanan gazın adıyla tanımlanan betimleyici bir terimdir.
Klinik bağlam
Güncel yaklaşımın temel ilkesi, oksijenin bir ilaç gibi ele alınmasıdır: endikasyonu, hedef aralığı, uygulama yolu ve durdurma ölçütü belirlenmelidir. Ölçüsüz uygulama zararsız değildir; birçok hasta grubunda aşırı oksijenin kötü sonuçlarla ilişkili olduğu gösterilmiştir.[1]
Tedavinin hedefi hipokseminin düzeltilmesidir; nefes darlığı tek başına endikasyon değildir. Hipoksemisi bulunmayan hastada oksijen verilmesi belirtiyi hafifletmez ve zarar doğurabilir. Bu ayrımın bilinmemesi, en yaygın uygulama hatalarındandır.
Aşırı oksijenin zararları arasında absorpsiyon atelektazisi, oksijen kaynaklı akciğer hasarı, koroner ve serebral damarlarda büzülme ve serbest radikal aracılı hücre hasarı bulunur. Miyokard infarktüsü, iskemik inme ve kardiyak arrest sonrası dönemde ölçüsüz oksijen uygulamasının yarar sağlamadığı, hatta zararlı olabildiği bildirilmiştir. Bu nedenle hedef satürasyon aralıkları belirlenmiştir.
Karbondioksit tutma eğilimi bulunan hastalarda — kronik obstrüktif akciğer hastalığı, ileri obezite, nöromüsküler hastalıklar — daha düşük bir hedef aralık benimsenir. Yüksek akımlı denetimsiz oksijen, ventilasyon-perfüzyon dağılımını bozarak ve solunum uyaranını azaltarak karbondioksiti yükseltir. Ancak bu bilginin yanlış yorumlanması da tehlikelidir: ağır hipokseminin oksijensiz bırakılması dakikalar içinde öldürücüdür. Doğru yaklaşım, denetimli oksijen ve düzenli kan gazı analizidir.
Uygulama yolları akıma göre değişir. Nazal kanül ve basit maske, verilen oksijen oranını kesin olarak belirlemez; hastanın solunum çabasına göre değişir. Venturi maskesi, sabit oranda oksijen sağlar ve karbondioksit tutma riski olan hastalarda tercih edilir. Rezervuarlı maske yüksek oran sağlar. Yüksek akımlı nazal oksijen ise ısıtılmış ve nemlendirilmiş yüksek akım vererek anatomik ölü boşluğu yıkar, ölçülü bir pozitif basınç sağlar ve konforu artırır; hipoksemik solunum yetmezliğinde entübasyon gereksinimini azalttığı gösterilmiştir. Buna karşılık hiperkapnik yetmezlikte noninvazif mekanik ventilasyonun yerini tutmaz.
Kaçak ve tıkanmanın izlenmesi, nemlendirme ve deri bütünlüğünün korunması uygulama sırasında dikkat edilecek noktalardır. Maske ve kanüllerin bası yarası yapabildiği bilinmelidir.
Özel durumlar bilinmelidir. Karbon monoksit zehirlenmesinde ve siyanür zehirlenmesinde satürasyon normal görünse bile yüksek akımlı yüzde yüz oksijen verilir; burada hedef satürasyon değil, gazın uzaklaştırılması ve doku oksijenlenmesidir. Dekompresyon hastalığı ve venöz hava embolisinde de aynı ilke geçerlidir; bu tablolarda hiperbarik oksijen tedavisi gündeme gelir.
Yenidoğanlarda ve prematüre bebeklerde aşırı oksijen, retinopati ve akciğer hasarı riski taşır; hedef aralıklar bu grupta ayrıca belirlenmiştir.
Uzun süreli evde oksijen tedavisi, kronik ve ağır hipoksemisi olan hastalarda sağkalımı uzatır; endikasyon, kararlı dönemde yapılan ölçümlere dayandırılmalıdır. Ölçüt karşılanmayan hastalarda yarar gösterilmemiştir.
Yaşamın son döneminde, hipoksemisi bulunmayan hastada nefes darlığının tedavisinde oksijenin yararı sınırlıdır; düşük doz opioid ve yüze hava akımı sağlayan basit önlemler daha etkilidir. Bu bilginin bilinmemesi, gereksiz cihaz kullanımına ve hasta konforunun gözden kaçmasına yol açar.
İzlemde satürasyon ölçümünün sınırlamaları bilinmelidir; kuşkulu durumlarda kan gazıyla doğrulama gerekir.
Eş anlamlılar
- Oksijen desteği
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Marino PL, Marino's The ICU Book, 4. baskı, 2014.