Hemoptizi

Hemoptizi (İng. hemoptysis; Yun. haima, kan + ptysis, tükürme), akciğerlerden ya da bronşlardan kaynaklanan kanın öksürükle ağızdan çıkarılmasıdır. Miktarına bağlı olarak yaşamı tehdit edebilir.

Etimoloji

Yunanca kan anlamındaki haima ile tükürmek anlamındaki ptysis sözcüklerinden oluşur.

Klinik bağlam

İlk ve en önemli adım, kanamanın gerçekten solunum yolundan kaynaklandığının doğrulanmasıdır. Sindirim sisteminden gelen kanama ve burun-boğaz bölgesinden gelen kan, tabloyu taklit edebilir. Solunum kaynaklı kan köpüklü, parlak kırmızı ve alkali niteliktedir; öksürükle gelir. Sindirim sistemi kaynaklı kanama ise kusma ile gelir, koyu renklidir ve asidik olabilir. Bu ayrımın yapılmaması, hem tanıda hem tedavide yanlış yönlenmeye yol açar.

Akciğerin iki dolaşımı vardır: düşük basınçlı pulmoner dolaşım ve yüksek basınçlı bronşiyal dolaşım. Masif kanamaların büyük çoğunluğu bronşiyal arterlerden kaynaklanır; bu, tedavide neden bronşiyal arter embolizasyonunun öne çıktığını açıklar.

Nedenler geniştir. Sık nedenler arasında bronşit, bronşektazi, pnömoni, tüberküloz, akciğer kanseri, pulmoner emboli, kalp yetersizliği ve mitral darlık bulunur. Daha ender nedenler arasında damar malformasyonları, vaskülitler — özellikle granülomatöz polianjiit ve antiglomerüler bazal membran hastalığı — , aspergilloma ve pıhtılaşma bozuklukları yer alır. Antikoagülan ve antiagregan kullanımı kanamayı ağırlaştırır. Aspergilloma, eski tüberküloz kavitesi içinde gelişerek yineleyen ve ağır kanamalara yol açabilir.

Masif kanamanın tanımı, miktardan çok yarattığı tehlikeye dayanır. Burada kritik nokta şudur: hastalar kan kaybından çok, kanın havayolunu doldurmasıyla boğularak ölür. Bu nedenle önceliğin havayolu ve oksijenlenme olduğu, hemodinamik desteğin ikinci sırada geldiği unutulmamalıdır.

Değerlendirmede öykü, muayene, akciğer grafisi, bilgisayarlı tomografi ve bronkoskopi kullanılır. Bilgisayarlı tomografi anjiyografi, hem kanama kaynağını hem altta yatan hastalığı gösterebildiğinden çoğu olguda ilk tercih edilen incelemedir. Bronkoskopi, kanayan tarafın belirlenmesi ve yerel girişimler için değerlidir.

Acil yönetimde ilk adımlar: hastanın kanayan tarafı aşağıda olacak biçimde yan yatırılması — böylece sağlam akciğerin korunması — , yüksek akımlı oksijen, geniş damar yolu, pıhtılaşma bozukluğunun düzeltilmesi ve antitrombotik ilaçların kesilmesidir. Öksürüğün baskılanması yararlı olabilir; ancak sedasyon, havayolu koruma refleksini bozduğundan dikkatle uygulanır.

Havayolu güvenliği gerektiğinde geniş çaplı tüple entübasyon yapılır; geniş lümen, bronkoskopi ve aspirasyona olanak tanır. Seçilmiş olgularda tek akciğer ventilasyonu, çift lümenli tüp ya da bronşiyal bloker ile sağlanır; ancak bu teknikler deneyim gerektirir ve acil koşullarda geniş tek lümenli tüple sağlam akciğerin seçici entübasyonu daha pratik olabilir.

Kesin tedavide bronşiyal arter embolizasyonu, masif kanamada ilk seçenektir ve yüksek başarı oranına sahiptir. Bronkoskopik yöntemler — soğuk salin lavajı, yerel vazokonstriktör uygulaması, balon tamponadı, endobronşiyal valf — geçici denetim sağlar. Cerrahi, embolizasyonun başarısız olduğu ve kaynağın sınırlı olduğu olgularda uygulanır. Altta yatan hastalığın tedavisi — enfeksiyonun tedavisi, vaskülitte bağışıklık baskılayıcı tedavi, tümörde onkolojik yaklaşım — yineleme riskini azaltır.

Hafif ve yineleyen olgularda bile neden araştırılmalıdır; sigara içen ve ileri yaştaki hastalarda malignite açısından değerlendirme gecikmemelidir.

Eş anlamlılar

• Kan tükürme

İlgili terimler

• Bronkoskopi
• Akciğer kanseri
• Tüberküloz
• Bronşektazi
• Pulmoner emboli