Turnike

Turnike (İng. tourniquet), bir uzvun çevresine uygulanan basıyla kan akımının geçici olarak durdurulmasını sağlayan araçtır.

Etimoloji

Fransızca tourner (döndürmek) fiilinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Uygulama, uzun süre zararlı sayılmış ve kaçınılmıştır; buna karşın savaş ve kitlesel yaralanma deneyimleri, doğru kullanıldığında yaşam kurtardığını göstermiştir. Bu değişiklik, kanamanın hastane öncesi ölümlerin önlenebilir başlıca nedeni olmasına dayanır. Bugün, uzuvda doğrudan bası ve baskılı sargıyla denetlenemeyen kanamada uygulanması önerilir ve gecikilmemesi gerektiği vurgulanır.

Doğru uygulamanın ilkeleri bellidir. Cihaz, yaranın yakınına ve yeterince proksimale yerleştirilir; sıkma, kanama duruncaya ve nabız kaybolana dek sürdürülür. Yetersiz sıkma, atardamar akımını durdurmadan toplardamar dönüşünü engeller ve kanamayı artırır; bu, en sık yapılan hatadır. Uygulama saati mutlaka kaydedilmeli ve belirgin biçimde işaretlenmelidir. Bir kez uygulandıktan sonra alan dışında gevşetilmemeli, karar hastanede verilmelidir.

Uzun süreli uygulamanın sonuçları bilinmelidir; iskemi süresi uzadıkça kas ve sinir hasarı gelişir. Gevşetildiğinde biriken potasyum, asit ve miyoglobin dolaşıma karışır; ritim bozuklukları, asidoz ve böbrek yetmezliği ortaya çıkabilir. Bu nedenle uzun süreli uygulama sonrası hasta yakından izlenmeli ve reperfüzyon hasarına hazırlıklı olunmalıdır. Kompartman sendromu gelişimi ayrıca değerlendirilir.

Uygulama, ameliyathanede de kansız cerrahi alan sağlamak amacıyla kullanılır; bu bağlamda basınç ve süre denetimli biçimde ayarlanır ve toplam süre sınırlandırılır. Yılan ısırığı ve akrep sokmasında ise turnike zararlıdır; zehri bölgede yoğunlaştırarak doku hasarını artırır ve önerilmez. Aynı biçimde, kanama denetlenebiliyorken uygulanması gereksiz risk oluşturur. Kanamalı hastada öncelik doğrudan bası olmalı; turnike, bunun yetersiz kaldığı durumlar için ayrılmalıdır.

Eş anlamlılar

• Kan durdurucu bant

İlgili terimler

• İlk yardım
• Travmatik ampütasyon
• Kompartman sendromu
• Kanama bozukluğu
• Yılan ısırığı