Tümör belirteci

Tümör belirteci (İng. tumour marker), kanser hücrelerinin ürettiği ya da kansere yanıt olarak oluşan, kanda ya da dokuda ölçülebilen maddedir.

Etimoloji

Türkçe tanımlayıcı bir terimdir.

Klinik bağlam

Belirteçlerin kullanım alanları sınırlıdır ve bunların bilinmesi en önemli noktadır. Başlıca kullanım, tanısı konmuş hastada tedavi yanıtının izlenmesi ve nüksün erken saptanmasıdır. Tanı koydurucu değildirler; belirtisiz kişilerde tarama amacıyla kullanılmaları önerilmez. Bunun nedeni, hem kanser dışı durumlarda yükselebilmeleri hem erken evre hastalıkta normal kalabilmeleridir. Bu ikili sınırlılık, yanlış olumlu sonuçların gereksiz kaygı ve girişimlere, yanlış olumsuz sonuçların ise sahte güvene yol açmasına neden olur.

Kanser dışı yükselme nedenleri geniştir ve klinik açıdan bilinmelidir. CA 125, endometriozis, miyom, gebelik, adet dönemi, karaciğer hastalığı ve karın zarı iltihabında yükselir. CEA, sigara içenlerde ve iltihabi bağırsak hastalığında artar. Alfa fetoprotein, aktif hepatit ve sirozda yükselir. Prostat özgül antijeni, prostat büyümesi, enfeksiyon ve girişimler sonrası artar. Bu nedenle sonuç, klinik tablo ve görüntülemeyle birlikte yorumlanmalıdır.

Belirteçlerin en değerli kullanıldığı alan, germ hücreli tümörlerdir. Alfa fetoprotein ve beta-hCG düzeyleri, alt tipin belirlenmesinde, evrelemede ve tedavi yanıtının izlenmesinde belirleyicidir; saf seminomda alfa fetoproteinin yükselmemesi, tanısal bir kuraldır. Bu tümörlerde belirteçlerin yarı ömürlerine göre beklenen hızda düşmemesi kalıntı hastalığı gösterir ve tedavi kararlarını doğrudan değiştirir.

İzlemde birkaç ilke geçerlidir. Ölçümler aynı yöntemle ve aynı laboratuvarda yapılmalıdır; yöntem farkı sonuçları karşılaştırılamaz kılar. Tek bir yüksek değer değil, zaman içindeki eğilim anlamlıdır. Tedavi başlangıcında belirteç yüksek değilse, izlemde de yararlı olmayacaktır. Ayrıca belirtecin yükselmesi, görüntülemede hastalık gösterilmeden tedavi başlatılmasının gerekçesi değildir; bu yaklaşım birçok tümörde sağkalımı iyileştirmez ve yaşam kalitesini bozar.

Eş anlamlılar

• Tümör markeri

İlgili terimler

• Alfa fetoprotein
• Germ hücreli tümör
• Tarama testi
• Hepatosellüler karsinom
• Kanser