Tarama testi

Tarama testi (İng. screening test), belirti vermemiş kişilerde hastalığın ya da risk durumunun erken saptanması amacıyla uygulanan incelemedir.

Etimoloji

Türkçe tanımlayıcı bir terimdir.

Klinik bağlam

Tarama, tanı testinden amacı bakımından ayrılır; tanı testi belirtisi olan kişide hastalığı doğrulamak için, tarama ise belirtisiz kişide riski belirlemek için yapılır. Bu nedenle tarama sonucu tanı koydurmaz; olumlu sonuç doğrulama gerektirir. Bu ayrımın yapılmaması, hastanın gereksiz kaygı yaşamasına ve yanlış kararlar verilmesine yol açar. Anne kanından yapılan fetal DNA testinin tanı sanılması, bu hatanın en ciddi örneğidir.

Bir tarama programının uygulanabilmesi için belirlenmiş koşullar vardır: hastalık önemli bir sağlık sorunu olmalı, belirti vermeyen tanınabilir bir evresi bulunmalı, kabul edilebilir ve güvenilir bir test olmalı, erken tedavi geç tedaviden daha iyi sonuç vermeli ve programın yararı zararından fazla olmalıdır. Bu ölçütler, her hastalık için tarama yapılmamasının gerekçesidir; erken tanı her zaman daha iyi sonuç anlamına gelmez.

Programların değerlendirilmesinde iki yanlılık türü bilinmelidir. Öncülük yanlılığında, hastalığın daha erken saptanması tanıdan itibaren geçen süreyi uzatır; gerçek yaşam süresi değişmese bile sağkalım oranları iyileşmiş görünür. Uzunluk yanlılığında ise yavaş ilerleyen ve daha iyi seyirli hastalıkların taramada yakalanma olasılığı yüksektir. Bu nedenle bir programın yararı, sağkalım oranıyla değil hastalığa özgü ölüm oranındaki azalmayla değerlendirilir.

Taramanın zararları da göz önüne alınmalıdır. Yanlış olumlu sonuçlar kaygıya ve girişimsel doğrulama işlemlerine yol açar; aşırı tanı ise kişinin yaşamı boyunca sorun çıkarmayacak lezyonların saptanıp tedavi edilmesidir ve gereksiz cerrahi ile tedavi yüküne neden olur. Bu nedenle programlar belirlenmiş yaş aralıkları ve risk gruplarıyla sınırlandırılır. Beklenen yaşam süresi kısa olan kişilerde taramanın sürdürülmesi yarar sağlamaz ve gözden geçirilmelidir; bu değerlendirme, yaşlı hastalarda sıklıkla atlanır.

Eş anlamlılar

• Tarama incelemesi

İlgili terimler

• Sağkalım
• Kanıta dayalı tıp
• Aile taraması
• Yenidoğan taraması
• Orta yaş