Sağkalım
Sağkalım (İng. survival), bir hastalığın tanısından ya da tedavinin başlangıcından itibaren yaşamda kalma süresini anlatan ölçüttür.
Etimoloji
Türkçe tanımlayıcı bir terimdir.
Klinik bağlam
Ölçütün farklı türleri vardır ve bunların karıştırılması, tedavi kararlarında ciddi yanılgılara yol açar.[1] Genel sağkalım, ölüm nedenine bakılmaksızın yaşamda kalma süresini gösterir ve en güvenilir ölçüttür. Hastalıksız sağkalım, hastalığın yinelemesine dek geçen süreyi; ilerlemesiz sağkalım ise hastalığın büyümesine ya da ölüme dek geçen süreyi ölçer. Bu ara ölçütlerdeki iyileşme, her zaman daha uzun yaşama karşılık gelmez; bu ayrım, yeni tedavilerin değerlendirilmesinde belirleyicidir.
Beş yıllık sağkalım oranı, sıkça kullanılan ancak yanlış anlaşılmaya açık bir ölçüttür; hastanın beş yıl sonra öleceği anlamına gelmez, o dönemdeki hasta grubunun yüzde kaçının beş yıl yaşadığını gösterir. Ayrıca bu oran, tarama programlarının etkisiyle yanıltıcı biçimde yükselebilir; hastalığın daha erken saptanması, gerçek yaşam süresi değişmese bile tanıdan itibaren geçen süreyi uzatır. Öncülük yanlılığı olarak adlandırılan bu olgu, tarama programlarının değerlendirilmesinde göz önüne alınmalıdır.
Ortanca sağkalım, ortalamadan daha güvenilir bir gösterge kabul edilir; birkaç hastanın çok uzun yaşaması ortalamayı çarpıtırken ortanca değer bundan etkilenmez. Buna karşın bu sayının bireysel hastaya uygulanması sınırlıdır; hasta grubunun genel gidişini yansıtır, o hastanın ne kadar yaşayacağını göstermez. Bu nedenle prognoz görüşmelerinde sayı verilirken belirsizliğin de aktarılması gerekir.
Klinik uygulamada ölçüt, tedavi kararlarının en önemli girdilerindendir. Beklenen yaşam süresi kısa olan hastada, yararı yıllar sonra ortaya çıkacak koruyucu tedavilerin ve tarama testlerinin sürdürülmesi yarar sağlamaz; kolesterol düşürücü tedavi, kemik yoğunluğu taraması ve kanser taramaları bu kapsamda yeniden değerlendirilmelidir. Bu değerlendirme, hastanın yaşam kalitesini ve tedavi yükünü azaltır. Prognoz konuşmaları dürüst, kademeli ve hastanın bilmek istediği kadarını gözeten biçimde yürütülmelidir.
Eş anlamlılar
- Yaşam süresi
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, 2022.