Prognoz
Prognoz (İng. prognosis; Yun. prognosis, önceden bilme), bir hastalığın beklenen seyri ve sonucudur.
Etimoloji
Yunanca pro (önce) ve gnosis (bilgi) sözcüklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Değerlendirme; hastalığın türü ve evresi, hastanın yaşı, işlevsel durumu, eşlik eden hastalıkları ve tedaviye yanıtı gözetilerek yapılır.[1]
Öngörü araçları, topluluk düzeyinde geliştirilmiştir. Bu nedenle bir skor, bir grubun ortalama sonucunu gösterir; tek bir hasta için kesin bilgi vermez.
Bu ayrım, alanın en kritik ilkesidir. Yoğun bakım skorlarının ve kanser evrelemesinin tek bir hastada tedavi sınırlaması kararı için kullanılması, ciddi bir hatadır.
İşlevsel durum, birçok hastalıkta hastalığın kendisinden daha güçlü bir belirleyicidir; kırılganlık değerlendirmesi, özellikle yaşlı hastalarda sonuçları öngörmede değerlidir.
Ölçütlerin seçimi önemlidir. Yaşam süresinin uzaması ile yaşam niteliğinin korunması her zaman örtüşmez; bu nedenle işlevsel sonuçlar ve sakatlıkla geçirilen yıllar birlikte değerlendirilir.
Değerlendirmede sık yapılan yanılgılar vardır. Öncelik süresi yanılgısı, erken tanının yaşam süresini uzatmış gibi görünmesine yol açar; oysa ölüm zamanı değişmemiş olabilir. Süre yanılgısı ise yavaş seyirli hastalıkların taramada daha çok yakalanmasından kaynaklanır.
Bu nedenle taramanın başarısı, yaşam süresiyle değil, hastalığa özgü ölüm oranındaki azalmayla ölçülür.
Hekimlerin gidiş tahminlerinin, özellikle yaşam sonu bakımda, gerçekte olduğundan iyimser olduğu gösterilmiştir. Bu eğilim, hastaların gerçekçi bilgi almasını ve tercihlerini belirtmesini engeller.
Buna karşılık gereksiz karamsarlık da zararlıdır; kardiyak arrest sonrası erken dönemde nörolojik gidiş öngörüsünün tek bir bulguya dayandırılması, iyileşebilecek hastalarda tedavinin erken sonlandırılmasına yol açabilir.
Bu nedenle nörolojik gidiş değerlendirmesinde yeterli süre beklenmesi ve birden çok ölçütün birlikte kullanılması önerilir.
İletişim, gidişin kendisi kadar önemlidir. Bilginin hastanın istediği ölçüde ve anlayabileceği biçimde verilmesi, belirsizliğin dürüstçe paylaşılması ve umudun gerçekçi biçimde yönlendirilmesi gerekir.
En kötü ve en iyi durum senaryolarının birlikte anlatılması, hastaların planlama yapmasına olanak verir.
Tedavi hedeflerinin belirlenmesi, gidiş değerlendirmesinin doğal sonucudur; bu konuşmaların erken yapılması, yaşam sonunda gereksiz girişimleri azaltır ve bakım niteliğini artırır.
Eş anlamlılar
- Gidiş
- Seyir öngörüsü
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, 2022.