Midazolam
Midazolam (İng. midazolam), suda çözünen, kısa etkili benzodiazepin türevi ilaçtır. Sedasyon, anksiyolizis, amnezi ve nöbet denetiminde yaygın kullanılır.
Etimoloji
Adı, benzodiazepin halkasına eklenmiş imidazol grubundan türetilmiştir; bu yapı, ilacın suda çözünürlüğünü sağlar.
Klinik bağlam
İlaç, merkezi sinir sistemindeki GABA-A reseptörüne bağlanarak GABA'nın etkisini güçlendirir; klor kanalının açılma sıklığını artırarak hücreyi hiperpolarize eder ve nöronal uyarılabilirliği azaltır. Sonuçta anksiyolizis, sedasyon, anterograd amnezi, antikonvülzan etki ve kas gevşemesi ortaya çıkar. Analjezik etkisi yoktur; ağrılı işlemlerde tek başına kullanılması yetersiz kalır ve bu, sık yapılan bir hatadır.[1]
Ayırt edici farmakolojik özelliği, çözelti içinde suda çözünür olmasıdır; bu, enjeksiyon sırasında ağrı ve damar tahrişini azaltır. Fizyolojik pH'ta ise yağda çözünür hâle gelerek kan-beyin engelini hızla geçer ve etki dakikalar içinde başlar. Damar içi, kas içi, burun içi ve ağız mukozası yoluyla uygulanabilir; bu çok yönlülük, özellikle damar yolu bulunmayan çocuklarda ve nöbet tedavisinde değerlidir.
Başlıca kullanım alanları girişimsel işlemlerde ve endoskopide sedasyon, anestezi indüksiyonu öncesi premedikasyon, yoğun bakımda sedasyon, akut ajitasyon yönetimi ve status epileptikusun ilk basamak tedavisidir. Nöbette burun içi ya da kas içi uygulama, hastane öncesi ortamda damar yolu gerektirmeden etkili çözüm sağlar.
Yan etkilerin başında solunum depresyonu gelir; etki doza bağımlıdır ve opioidlerle birlikte kullanıldığında belirgin biçimde artar. Bu birliktelik, işleme bağlı sedasyonda görülen ciddi olayların en sık nedenidir; bu nedenle dozların azaltılması, yavaş titrasyon ve sürekli izlem gerekir. Oksijen satürasyonu geç uyarı verdiğinden, sedasyon uygulanan hastada kapnografi ile solunumun izlenmesi önerilir. Diğer yan etkiler hipotansiyon — özellikle hipovolemik ve kritik hastada —, paradoksal ajitasyon ve uzamış sedasyondur.
Metabolizması karaciğerde sitokrom P450 sistemiyle olur; etkin metaboliti böbrekten atılır. Bu nedenle karaciğer yetmezliği, böbrek yetmezliği, ileri yaş, obezite ve uzun süreli infüzyonlarda etki belirgin biçimde uzar. Enzim inhibitörleri — bazı antifungaller, makrolidler, proteaz inhibitörleri, greyfurt suyu — düzeyi yükseltir. Yaşlıda doz azaltımı zorunludur; standart dozlar uzamış sedasyon ve deliryuma yol açar.
Yoğun bakım sedasyonunda kanıtlar, benzodiazepin temelli rejimlerin propofol ve deksmedetomidine göre daha fazla deliryum, daha uzun mekanik ventilasyon süresi ve daha uzun yatışla ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu nedenle güncel kılavuzlar, rutin sedasyonda benzodiazepin dışı ajanları önermekte; midazolamı belirli endikasyonlarla — nöbet, yoksunluk, ağır ajitasyon, hemodinamik kararsızlık — sınırlamaktadır. Hafif sedasyon hedefleri, günlük sedasyon kesintisi ve ölçekle izlem temel ilkelerdir.[2]
Uzun süreli infüzyon sonrası ilaç dokuda birikir ve kesildikten sonra etkisi günlerce sürebilir; ayrıca ani kesilmede yoksunluk sendromu — ajitasyon, taşikardi, titreme, nöbet — gelişebilir, bu nedenle kademeli azaltma önerilir.
Flumazenil, benzodiazepin reseptör antagonistidir ve etkiyi geri çevirir; ancak rutin kullanımı önerilmez. Uzun süreli benzodiazepin kullanan hastada ve karma ilaç zehirlenmelerinde nöbet eşiğini düşürerek dirençli nöbetlere yol açabilir; ayrıca etki süresi midazolamdan kısa olduğundan sedasyon yeniden ortaya çıkabilir. Bu nedenle kullanımı seçilmiş olgularla sınırlıdır ve hasta gözlem altında tutulmalıdır.
Palyatif bakımda, yaşamın son döneminde dirençli ajitasyon, nefes darlığı ve nöbet denetiminde kullanılır; amaç belirtinin giderilmesidir ve doz, konfor sağlanacak en düşük düzeyde tutulur.
Eş anlamlılar
- Benzodiazepin (sınıf adı)