Çinko
Çinko (İng. zinc), yüzlerce enzimin ve gen düzenleyici proteinin yapısında yer alan eser elementtir.
Etimoloji
Almanca Zink sözcüğünden Türkçeye geçmiştir.
Klinik bağlam
Element, enzimlerin katalitik işlevinde ve DNA'ya bağlanan protein yapılarında görev alır; bu nedenle eksikliğinde hızlı yenilenen dokular öncelikle etkilenir.[1] Deri, bağırsak mukozası, saç kökleri, bağışıklık hücreleri ve üreme dokusu bu gruptadır. Vücutta depo edilmediğinden düzenli alım gerekir; kırmızı et ve deniz ürünlerinde bol bulunur, tahıl ve baklagillerdeki fitatlar emilimini azaltır. Bu nedenle bitkisel ağırlıklı beslenenlerde eksiklik daha sıktır.
Eksikliğin klinik tablosu tanınabilir bir örüntü oluşturur: ağız çevresi, makat çevresi ve el ayak uçlarında keskin sınırlı kızarık ve kabuklu lezyonlar, inatçı ishal, saç dökülmesi, tat alma bozukluğu, yara iyileşmesinde gecikme ve çocuklarda büyüme geriliği. Kalıtsal emilim bozukluğu olan akrodermatitis enteropatikada bu tablo ağır seyreder ve tedavi edilmediğinde ölümcüldür; ağızdan çinko verilmesiyle bulguların günler içinde belirgin biçimde gerilemesi hem tanısal hem tedavi edicidir.
Edinsel eksiklik klinikte daha sık karşılaşılır. Uzun süreli damardan beslenme, kısa bağırsak sendromu, çölyak hastalığı, iltihabi bağırsak hastalığı, kronik ishal, alkol bağımlılığı ve yaygın yanıklar başlıca nedenlerdir. Serum düzeyi ölçümü yanıltıcı olabilir; element büyük ölçüde albumine bağlı taşındığından düşük albumin düzeylerinde yalancı düşüklük görülür ve akut faz yanıtında düzey azalır. Bu nedenle sonuç, albumin ve iltihap belirteçleriyle birlikte yorumlanmalıdır.
Tedavi amaçlı kullanım alanları da vardır. Wilson hastalığında bağırsakta bakır emilimini azaltarak idame tedavisinde kullanılır. Çocukluk çağı ishallerinde, özellikle kaynak kısıtlı bölgelerde ishalin süresini ve şiddetini azalttığı gösterilmiştir ve dünya çapında önerilmektedir. Buna karşın gereksiz ve yüksek doz kullanımın zararları bilinmelidir: bakır emilimini engelleyerek bakır eksikliği ve buna bağlı kansızlık ile nörolojik bulgulara yol açar. Burun içine uygulanan ürünlerin kalıcı koku kaybı yaptığı bildirilmiştir. Bu nedenle destek, gösterilmiş eksiklik ya da tanımlı endikasyon varlığında verilmelidir.
Eş anlamlılar
- Zn
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Kliegman RM ve ark. (ed.), Nelson Textbook of Pediatrics, 21. baskı, 2020.