Öksürük

Öksürük (İng. cough), hava yollarını temizlemeye yönelik ani ve güçlü soluk verme hareketidir.

Etimoloji

Türkçe kökenlidir; ses yansımalı bir sözcüktür.

Eylem üç aşamada gerçekleşir: derin soluk alma, ses tellerinin kapanmasıyla basınç artışı ve ani boşalma.^[1]

Refleks, hava yollarındaki almaçlardan başlar ve vagus siniri aracılığıyla iletilir.

Almaçlar yalnızca akciğerde değil, kulak zarında, diyaframda, mide ve kalp zarında da bulunur.

Bu dağılım, akciğer dışı nedenlerin neden öksürük yapabildiğini açıklar.

Nitekim kulakta yabancı cisim, dirençli öksürüğün gözden kaçan bir nedenidir.

Süreye göre akut, subakut ve kronik olarak ayrılır; bu ayrım tanısal yaklaşımın temelidir.

Akut öksürüğün büyük bölümü viral üst solunum yolu enfeksiyonlarına bağlıdır ve kendini sınırlar.

Enfeksiyon sonrası öksürük haftalarca sürebilir; bu durum antibiyotik gerektirmez.

Kronik öksürükte, sigara içmeyen ve akciğer filmi normal olan hastada üç neden öne çıkar.

Bunlar üst havayolu öksürük sendromu, astım ve gastroözofageal reflü hastalığıdır.

Bu üçlü, olguların büyük bölümünü açıklar; ileri incelemeden önce bu nedenler değerlendirilmelidir.

Öksürük varyantlı astımda tek bulgu öksürüktür; hırıltı ve nefes darlığı bulunmaz.

Bu tablo, normal solunum testleriyle atlanabilir; bronş provokasyon testi tanıyı koyar.

Reflüye bağlı öksürükte yanma yakınması bulunmayabilir; sessiz reflü sık görülür.

Bu nedenle tipik belirtilerin yokluğu, tanıyı dışlamaz.

İlaçlar önemli ve kolayca düzeltilebilir bir nedendir.

Anjiyotensin dönüştürücü enzim engelleyicileri, kuru öksürüğe yol açar; bu etki aylar sonra da başlayabilir.

Bu gecikme nedeniyle ilaçla ilişki kurulamaz; bu, en sık yapılan tanısal hatadır.

İlacın kesilmesiyle yakınma haftalar içinde geriler.

Uyarıcı bulgular araştırılmalıdır; kanlı balgam, kilo kaybı, ses kısıklığı, yutma güçlüğü ve ateş bu kapsamdadır.

Sigara içen ve yeni öksürük başlayan hastada akciğer kanseri düşünülmelidir.

Ağır öksürük, kaburga kırığı, senkop, idrar kaçırma ve fıtık gibi komplikasyonlara yol açabilir.

Öksürük baskılayıcı ilaçlar, bol balgamlı hastada sakıncalıdır; salgının birikmesine neden olur.

Etkili öksürük, nöromusküler hastalıklarda kaybolur; bu durum solunum enfeksiyonlarına yatkınlık yaratır.

↑ Broaddus VC ve ark. (ed.), Murray and Nadel's Textbook of Respiratory Medicine, 7. baskı, 2022.