Üre
Üre (İng. urea), proteinlerin yıkımı sonucu ortaya çıkan azotun karaciğerde dönüştürülmesiyle oluşan ve idrarla atılan bileşiktir.
Etimoloji
Yunanca ouron (idrar) sözcüğünden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Amino asitlerin yıkımıyla açığa çıkan amonyak, sinir sistemi için toksiktir; karaciğerdeki üre döngüsü bu maddeyi zararsız bir bileşiğe çevirir.[1] Bu nedenle üre, hem protein metabolizmasının hem böbrek işlevinin göstergesidir. Ancak bu ikili doğa, değerin yorumlanmasını güçleştirir: yükselmesi her zaman böbrek sorununu göstermez.
Üre, böbrekte süzüldükten sonra bir bölümü geri emilir ve bu geri emilim akım hızına bağlıdır. Sıvı açığında ve kalp debisinin düştüğü durumlarda tübüllerden geçiş yavaşlar; daha çok üre geri emilir ve kan düzeyi orantısız biçimde yükselir. Bu düzenek, ürenin kreatinine oranının neden değerli olduğunu açıklar. Oranın belirgin biçimde artması, böbrek öncesi bir nedeni düşündürür ve sıvı tedavisine yanıt beklenir; buna karşın oranın korunması böbrek dokusundaki hasarı gösterir. Bu ayrım, akut böbrek hasarı değerlendirmesinin ilk adımlarındandır.
Böbrek dışı nedenler de klinik açıdan önemlidir. Sindirim sistemi kanamasında bağırsağa dökülen kan sindirilerek emilir ve protein yükü olarak davranır; bu nedenle üre yükselirken kreatinin normal kalır. Bu bulgu, üst sindirim sistemi kanamasının tanısal ipuçlarından biridir ve siyah dışkı öyküsüyle birlikte değerlendirilir. Yüksek proteinli beslenme, kortikosteroid kullanımı ve doku yıkımı da düzeyi artırır. Buna karşın ileri karaciğer yetmezliğinde üre üretilemez; bu durumda düşük üre değeri, böbreğin iyi çalıştığı anlamına gelmez ve yanıltıcıdır.
Üre, düşük molekül ağırlıklı ve zarı serbestçe geçen bir maddedir; bu nedenle ozmolaliteyi artırsa da su hareketine yol açmaz. Bu özellik, ürenin etkisiz çözünen olarak sınıflandırılmasının nedenidir. Aynı özellik, diyalizde üre düzeyinin hızla düşürülmesinin neden tehlikeli olabileceğini de açıklar; kandaki değer hızla düşerken beyindeki düzey geride kalır ve su beyne kayarak ödeme yol açar. Bu tabloya dengesizlik sendromu denir ve ilk diyaliz seanslarının kısa ve düşük yoğunlukta yapılması bu nedenle gereklidir. Üremi terimi ise yalnızca yüksek üre düzeyini değil, böbrek yetmezliğine bağlı klinik tabloyu anlatır.
Eş anlamlılar
- Kan üre azotu
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Yu ASL, Chertow GM ve ark. (ed.), Brenner and Rector's The Kidney, 11. baskı, 2020.