Kreatinin

Kreatinin (İng. creatinine), kas dokusunda kreatin fosfatın parçalanmasıyla oluşan ve böbrekten atılan atık üründür. Böbrek işlevinin değerlendirilmesinde en yaygın kullanılan belirteçtir.

Etimoloji

Yunanca et anlamındaki kreas sözcüğünden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Madde, kas kütlesiyle orantılı olarak sabit bir hızda üretilir ve büyük ölçüde glomerüler süzülmeyle atılır; küçük bir bölümü tübüllerden salgılanır. Bu özellikler, süzme hızının tahmininde kullanılmasını sağlar.

Ancak yorumlanmasında birkaç temel sınırlama vardır ve bunların bilinmemesi klinik hataya yol açar.

Birincisi, üretimin kas kütlesine bağlı olmasıdır. Yaşlılarda, kadınlarda, malnütrisyonlu, ampütasyonlu ve uzun süre yatan hastalarda üretim azaldığından değer yanlış biçimde normal görünür. Bu nedenle normal kreatinin, normal böbrek işlevi anlamına gelmez; bu, ilaç doz ayarının atlanmasının en sık nedenidir. Tersine, kas kütlesi yüksek kişilerde ve kreatin desteği kullananlarda değer yanlış yüksek bulunabilir.

İkincisi, süzme hızı ile ilişkinin doğrusal olmamasıdır. Böbrek işlevinin ilk yarısı kaybedilirken değer normal sınırlarda kalabilir; bu nedenle erken hastalık gizlenir. Bu ilişki, kreatinin körlüğü olarak adlandırılan alanı açıklar.

Üçüncüsü, akut değişikliklerde geç yükselmesidir. Hızla kötüleşen bir hastada değer, gerçek kaybın gerisinden gelir ve hasar olduğundan hafif görünür. Bu nedenle akut böbrek hasarı tanısı, değerin artış hızına ve idrar çıkışına göre konur; tek bir ölçüm yeterli değildir.

Dördüncüsü, bazı ilaçların tübüler salgılanmayı engelleyerek değeri yükseltmesidir; trimetoprim, simetidin, dolutegravir ve kobisistat bu gruptadır. Bu durumda gerçek süzme hızı değişmemiştir; ilacın gereksiz kesilmesi sık yapılan bir hatadır.

Beşincisi, ölçüm yönteminin etkilenebilmesidir: bilirubin yüksekliği ve bazı ilaçlar laboratuvar sonucunu değiştirebilir.

Bu sınırlamalar nedeniyle klinik pratikte tahmini glomerüler filtrasyon hızı kullanılır; denklemler yaş ve cinsiyeti hesaba katar. Güncel yaklaşımda ırk katsayısı kullanılmamaktadır. Kuşkulu durumlarda sistatin C ölçümü, kas kütlesinden bağımsız olduğundan daha doğru tahmin sağlar.

Kreatinin klirensi, 24 saatlik idrar toplanmasıyla hesaplanır; toplama hatası sık olduğundan günlük pratikte sınırlı kullanılır. Buna karşılık bazı ilaçların doz ayarında — özellikle doğrudan oral antikoagülanlarda — Cockcroft-Gault denklemi tercih edilir; farklı denklemlerin farklı sonuç verebileceği bilinmelidir.

Üre-kreatinin oranı, prerenal nedenleri ve üst gastrointestinal kanamayı düşündüren yararlı bir bulgudur.

Klinik açıdan bir başka önemli nokta, renin-anjiyotensin sistemi blokerleri ve sodyum-glukoz kotransporter 2 inhibitörü başlandıktan sonra görülen küçük yükselmedir. Belirli bir orana kadar olan artış beklenen bir etkidir, kalıcı hasar göstermez ve ilacın kesilmesini gerektirmez; bu bilginin bilinmemesi, yararlı tedavilerin gereksiz bırakılmasına yol açar.

Eş anlamlılar

• Serum kreatinini

İlgili terimler

• Glomerüler filtrasyon hızı
• Akut böbrek hasarı
• Kronik böbrek hastalığı
• Üremi
• Nefrotoksisite