Aile planlaması

Aile planlaması (İng. family planning), çiftlerin çocuk sahibi olma zamanını ve sayısını bilinçli olarak belirlemesini sağlayan bilgilendirme ve yöntem hizmetlerinin bütünüdür.

Etimoloji

Türkçe tanımlayıcı bir terimdir.

Klinik bağlam

Hizmetin kapsamı yalnızca gebeliğin önlenmesi değildir; gebeliklerin uygun aralıklarla planlanması, kısırlık değerlendirmesi ve gebelik öncesi danışmanlık da bu başlık altında ele alınır. Sağlık açısından temel gerekçe, gebelikler arasındaki sürenin kısa olmasının erken doğum, düşük doğum ağırlığı ve anne ölümü riskini artırmasıdır. Bu nedenle doğum sonrası dönemde yöntem danışmanlığının verilmesi, doğum bakımının bir parçası kabul edilir.

Yöntemler etkinliklerine göre değerlendirilir ve burada iki ayrı ölçüt bilinmelidir: kusursuz kullanımdaki etkinlik ile gerçek yaşamdaki etkinlik. Aradaki fark, kullanıcı hatasından kaynaklanır ve düzenli kullanım gerektiren yöntemlerde belirgindir. Rahim içi araçlar ile deri altı implantları, bir kez uygulandıktan sonra kullanıcı çabası gerektirmediğinden gerçek yaşamda en yüksek etkinliği sağlar; bu nedenle güncel kılavuzlarda uzun etkili geri döndürülebilir yöntemler ilk sırada önerilir. Kombine hormonal yöntemler, yalnızca progestin içerenler, bariyer yöntemler ve cerrahi sterilizasyon diğer seçeneklerdir.

Yöntem seçimi tıbbi uygunluk ölçütlerine göre yapılır ve bu değerlendirme klinik açıdan belirleyicidir. Östrojen içeren yöntemler, tromboz öyküsü, aurası olan migren, denetimsiz yüksek tansiyon ve sigara kullanan otuz beş yaş üstü kadınlarda uygun değildir; bu durumlarda yalnızca progestin içeren ya da hormon içermeyen seçenekler yeğlenir. Emzirme döneminde östrojenden kaçınılır. Yöntemlerin çoğu cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korumaz; yalnızca kondom bu koruma sağlar, bu nedenle risk taşıyan kişilerde iki yöntemin birlikte kullanılması önerilir.

Danışmanlığın niteliği sonucu doğrudan etkiler. Yöntemin hasta tarafından seçilmesi, yan etkilerin önceden anlatılması ve düzensiz kanama gibi beklenen değişikliklerin açıklanması, bırakma oranlarını azaltan en önemli etkendir. Acil korunma seçenekleri de danışmanlığın parçasıdır ve etkinliği zamanla azaldığından gecikilmemesi gerekir. Adölesan grupta gizliliğin korunması, hizmete erişimin önündeki en önemli engeli ortadan kaldırır. Gebelik öncesi dönemde folik asit desteği, aşı durumunun gözden geçirilmesi ve kronik hastalıkların denetim altına alınması, planlı gebeliğin sağladığı en somut kazanımlardır.

Eş anlamlılar

• Doğum kontrolü

İlgili terimler

• Kontrasepsiyon
• Rahim içi araç
• Oral kontraseptif
• Sterilizasyon
• Gebelik