Sterilizasyon

Sterilizasyon (İng. sterilization; Lat. sterilis kısır), bir malzemedeki tüm mikroorganizmaların sporlarıyla birlikte yok edilmesi işlemidir.

Etimoloji

Latince sterilis (verimsiz, kısır) sözcüğünden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Kavram, dezenfeksiyondan kesin biçimde ayrılır: dezenfeksiyon çoğu mikroorganizmayı azaltır ancak dirençli sporları öldürmez, sterilizasyon ise tümünü yok eder. Hangi düzeyin gerekli olduğu, malzemenin kullanım yerine göre belirlenir: steril dokuya ya da damar sistemine giren aletler steril olmalıdır; mukozayla temas edenlerde yüksek düzey dezenfeksiyon yeterlidir; sağlam deriyle temas edenlerde düşük düzey yeterlidir. Bu sınıflandırma, uygulamanın çerçevesini oluşturur.

Yöntemler malzemenin ısıya dayanıklılığına göre seçilir. Buharlı otoklav en yaygın, en güvenilir ve en ucuz yöntemdir; ısıya dayanıklı tüm malzemelerde ilk seçenektir. Isıya duyarlı malzemelerde etilen oksit, hidrojen peroksit plazması ve peraserik asit kullanılır. Kuru ısı, yağlı ve toz malzemelerde tercih edilir. Işınlama, endüstriyel ölçekte tek kullanımlık ürünlerde uygulanır. Kaynatma sterilizasyon sağlamaz; sporları öldürmediğinden bu amaçla kullanılamaz.

İşlemin başarısı, önceki basamaklara bağlıdır ve bu, en sık atlanan noktadır. Malzeme üzerindeki organik kalıntı, mikroorganizmaları koruyarak sterilizasyonu engeller; bu nedenle temizlik, sterilizasyondan önce gelen zorunlu bir adımdır. Ayrıca paketleme, yükleme düzeni ve buharın malzemenin her yüzeyine ulaşması gerekir; lümenli aletlerde bu özellikle güçtür. Süreç, fiziksel göstergeler, kimyasal indikatörler ve biyolojik indikatörlerle denetlenir; biyolojik indikatör, dirençli spor içeren ve gerçek öldürücülüğü gösteren tek yöntemdir.

Prion hastalıkları ayrı bir sorun oluşturur; bu proteinler olağan sterilizasyon yöntemlerine dirençlidir ve kuşkulu olgularda özel uzatılmış işlemler ya da malzemenin imhası gerekir. Ayrıca esnek endoskoplar ısıya dayanıksız olduğundan yüksek düzey dezenfeksiyonla işlenir; kanallarının yeterince temizlenememesi, bildirilmiş salgınların kaynağı olmuştur. Tek kullanımlık malzemelerin yeniden kullanılması, sterilizasyon güvenliğinin sağlanamaması nedeniyle önerilmez. Terimin bir başka anlamı üreme yeteneğinin kalıcı olarak ortadan kaldırılmasıdır ve ayrı bir konudur.

Eş anlamlılar

• Steril etme

İlgili terimler

• Asepsi
• Antisepsi
• Cerrahi alan enfeksiyonu
• Endoskopi
• Enfeksiyon kontrolü