Endoskopi
Endoskopi (İng. endoscopy; Yun. endon, iç + skopein, bakmak), vücut boşluklarının ışıklı ve kameralı bir cihazla içeriden görüntülenmesi işlemidir.
Etimoloji
Yunanca içeriye bakmak anlamındaki sözcüklerin birleşiminden oluşur.
Klinik bağlam
Sindirim sisteminde üst endoskopi özofagus, mide ve duodenumu; kolonoskopi ise kolon ve terminal ileumu değerlendirir. Diğer alanlar bronkoskopi, sistoskopi, histeroskopi, artroskopi ve laparoskopidir. Endoskopik retrograd kolanjiyopankreatografi ve endoskopik ultrason, safra yolları ile pankreas hastalıklarında hem tanı hem tedavi sağlar.[1]
Yöntemin en önemli üstünlüğü, tanı ile tedavinin aynı seansta yapılabilmesidir: biyopsi alınması, polip çıkarılması, kanama odağının kapatılması, özofagus varisi bantlanması, darlıkların genişletilmesi, stent yerleştirilmesi, yabancı cisim çıkarılması ve perkütan endoskopik gastrostomi uygulanması sayılabilir.
Başlıca endikasyonlar gastrointestinal kanama, disfaji, dirençli dispepsi, demir eksikliği anemisi, açıklanamayan kilo kaybı, inflamatuar bağırsak hastalığı izlemi, Barrett özofagusu ve kolorektal kanser taramasıdır. Uyarı bulguları — kanama, kilo kaybı, yutma güçlüğü, kusma, anemi — bulunan hastalarda inceleme geciktirilmemelidir.
Hazırlık, sonucun kalitesini belirler. Kolonoskopide yetersiz bağırsak temizliği lezyonların kaçırılmasına yol açar; bu nedenle hazırlık kalitesi kaydedilir ve yetersizse inceleme yinelenir. Üst endoskopide uygun açlık süresine uyulması, aspirasyon riskini azaltır. Ancak gastroparezi, bağırsak tıkanıklığı ve etkin kanama varlığında mide dolu kabul edilmelidir.
Antikoagülan tedavi ve antiagregan kullanan hastalarda karar, işlemin kanama riskine ve hastanın tromboz riskine göre verilir. Tanısal işlemlerin çoğu ilaç kesilmeden yapılabilir; girişimsel işlemlerde bekleme süreleri uygulanır. Stent takılmış hastalarda antiagregan tedavinin gereksiz kesilmesi, stent trombozu riski nedeniyle sakıncalıdır.
Sedasyon, işlemin ayrılmaz parçasıdır ve kendine özgü riskler taşır: solunum baskılanması, hipoksemi, hipotansiyon ve aspirasyon. Bu nedenle kapnografi ile izlem, uyku apnesi bulunan ve ileri yaştaki hastalarda özellikle önerilir. Yüzüstü ya da yan pozisyon, havayolu yönetimini güçleştirir; ağır hastalarda genel anestezi ile korunmuş havayolu tercih edilir.
Komplikasyonlar arasında kanama, perforasyon, enfeksiyon, sedasyona bağlı olaylar ve girişime özgü riskler bulunur. Kolonoskopide perforasyon enderdir ancak ciddidir; işlem sonrası artan karın ağrısı, gerginlik ve ateş bu açıdan değerlendirilmelidir. Endoskopik retrograd kolanjiyopankreatografide en sık komplikasyon pankreatittir; risk azaltıcı önlemler uygulanır.
Kolanjitte olduğu gibi tıkanıklığa enfeksiyonun eşlik ettiği tablolarda, endoskopik drenaj yaşam kurtarıcıdır ve gecikmemelidir.
Enfeksiyon denetimi ayrı bir başlıktır: cihazların temizlik ve dezenfeksiyon süreçlerindeki aksaklıklar, dirençli mikroorganizmalarla salgınlara yol açmıştır. Bu nedenle yeniden işleme protokollerine titizlikle uyulması zorunludur.
Eş anlamlılar
- Gastroskopi
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Feldman M ve ark. (ed.), Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease, 11. baskı, 2021.