Gastroparezi

Gastroparezi (İng. gastroparesis; Yun. gaster "mide" + paresis "güçsüzlük"), mekanik bir tıkanıklık olmaksızın mide boşalmasının gecikmesidir.

Etimoloji

Yunanca mide anlamındaki gaster ile güçsüzlük anlamındaki paresis sözcüklerinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Mide boşalması, düz kas, enterik sinir ağı ve pacemaker işlevi gören Cajal ara hücrelerinin uyumlu çalışmasına bağlıdır. Bu düzenin bozulması, katı gıdaların midede birikmesine yol açar. En sık nedenler diyabetik otonom nöropati, ameliyat sonrası vagus siniri hasarı ve nedeni belirlenemeyen idiyopatik biçimdir. Diğer nedenler arasında bağ dokusu hastalıkları — özellikle sistemik skleroz —, Parkinson hastalığı ve diğer nörolojik hastalıklar, hipotiroidi, viral enfeksiyon sonrası tablolar, amiloidoz ve paraneoplastik sendromlar bulunur.

İlaçlar sık ve gözden kaçan bir nedendir: opioidler başta gelir; antikolinerjik etkili ajanlar, GLP-1 reseptör agonistleri, kalsiyum kanal blokerleri ve bazı antidepresanlar mide boşalmasını yavaşlatır. Bu nedenle tanı konulmadan önce ilaç listesinin gözden geçirilmesi zorunludur; ilaç kaynaklı tabloların düzeltilmesi çoğu zaman yeterlidir.

Klinik tabloda erken doyma, yemek sonrası dolgunluk, bulantı, kusma — çoğunlukla saatler önce yenen sindirilmemiş besinlerin çıkarılması —, şişkinlik, epigastrik ağrı ve kilo kaybı bulunur. Diyabetli hastada mide boşalmasının düzensizleşmesi kan şekeri denetimini güçleştirir; besinlerin öngörülemez biçimde emilmesi, insülin uygulamasının zamanlamasını bozar ve hem hipoglisemiye hem hipergliseminin uzamasına yol açar. Bu iki yönlü ilişki tedavi planını doğrudan etkiler.

Tanının ilk koşulu mekanik tıkanıklığın dışlanmasıdır; üst sindirim sistemi endoskopisi ve gerektiğinde görüntüleme yapılır. Ardından mide boşalmasının nesnel olarak ölçülmesi gerekir; standart yöntem katı gıda ile yapılan sintigrafik boşalma çalışmasıdır. Test öncesinde mide boşalmasını etkileyen ilaçların kesilmesi ve kan şekerinin belirli bir düzeyin altına çekilmesi gerekir; hiperglisemi boşalmayı yavaşlatarak yalancı pozitif sonuç verir — sık atlanan bir noktadır. Alternatif yöntemler nefes testi ve kablosuz motilite kapsülüdür.

Ayırıcı tanıda işlevsel dispepsi, siklik kusma sendromu, kannabinoid ilişkili kusma sendromu, yeme bozuklukları ve mekanik nedenler yer alır. Rumination sendromu, kusmadan çok geri çıkarma niteliğiyle ayrılır.

Yönetimin temeli beslenme düzenlemesidir: küçük ve sık öğünler, yağ ve lifin azaltılması, katı yerine yumuşak ve sıvı ağırlıklı beslenme, öğün sonrası dik pozisyon ve iyi çiğneme. Sıvıların boşalması genellikle korunduğundan, sıvı ağırlıklı beslenme etkili bir stratejidir. Beslenme desteği gerektiğinde postpilorik yolla — jejunal beslenme — verilir; mideye verilen beslenme tolere edilmez.

İlaç tedavisinde motilite artırıcı ajanlar kullanılır; metoklopramid en yaygın seçenektir ancak ekstrapiramidal yan etkiler ve tardif diskinezi riski nedeniyle en düşük etkili dozda ve süre sınırlandırılarak verilmelidir. Eritromisin, motilin reseptörü üzerinden etki eder ancak zamanla taşiflaksi gelişir. Bulantı için antiemetikler eklenir; ancak bunların motilite üzerine etkisi yoktur. Dirençli olgularda pilor bölgesine yönelik girişimler — endoskopik piloromiyotomi, botulinum toksini uygulaması —, gastrik elektriksel uyarım ve seçilmiş hastalarda cerrahi seçenekler değerlendirilir.

Diyabetli hastada glisemik denetimin iyileştirilmesi tedavi planının ayrılmaz parçasıdır. Opioid kullanımının azaltılması, çoğu hastada belirgin düzelme sağlar ve öncelikli adımlardandır.

Perioperatif ve yoğun bakım açısından gastroparezi aspirasyon riskini artırır; bilinen tanısı olan hastada uzatılmış açlık süresi, hızlı ardışık entübasyon ve mide dekompresyonu düşünülür. Kritik hastada gelişen geçici gastroparezi sıktır; enteral beslenmenin tolere edilememesinde bu tablo akla getirilmeli ve postpilorik sonda seçeneği değerlendirilmelidir.

Eş anlamlılar

• Mide boşalmasında gecikme

İlgili terimler

• Vagus siniri
• Diabetes mellitus
• Enteral beslenme
• Aspirasyon
• Antiemetik