Enteral beslenme

Enteral beslenme (İng. enteral nutrition; Yun. enteron "bağırsak"), besinlerin sindirim sistemi yoluyla, çoğunlukla bir sonda aracılığıyla verilmesidir. Ağızdan yeterli alım sağlanamayan ancak sindirim sistemi çalışan hastalarda ilk seçenektir.

Etimoloji

Yunanca bağırsak anlamındaki enteron sözcüğünden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Sindirim sistemi çalışıyorsa enteral yolun yeğlenmesi temel ilkedir. Bu tercihin gerekçesi yalnızca besin sağlamak değildir: bağırsak mukozasının bütünlüğünü ve bariyer işlevini korur, bağırsakla ilişkili bağışıklık dokusunu uyarır, safra akımını sürdürür ve parenteral beslenmeye göre kateter ilişkili enfeksiyon, metabolik komplikasyon ve maliyet açısından daha güvenlidir.

Uygulama yolları süreye ve aspirasyon riskine göre seçilir. Kısa süreli gereksinimde nazogastrik sonda kullanılır; mide boşalması gecikmiş ya da aspirasyon riski yüksek hastalarda postpilorik — nazoduodenal ya da nazojejunal — yerleşim yeğlenir. Dört-altı haftayı aşacağı öngörülen durumlarda perkütan endoskopik gastrostomi ya da jejunostomi uygulanır.

Kritik hastada beslenmeye erken başlanması — hemodinamik denge sağlandıktan sonra ilk günler içinde — önerilir. Başlangıçta ölçülü kalori hedefleri benimsenir; aşırı beslenmenin hiperglisemi, karaciğer işlev bozukluğu, karbondioksit üretiminde artış ve enfeksiyon riskiyle ilişkili olduğu gösterilmiştir. Protein alımının yeterliliği ve erken mobilizasyonla birleştirilmesi, kas kaybının azaltılmasında belirleyicidir.

Uygulamada birkaç yerleşik alışkanlık kanıtlarla değişmiştir. Mide rezidü hacminin rutin ölçülmesi, gereksiz beslenme kesintilerine yol açtığı ve sonuçları iyileştirmediği için önerilmez; izlem, klinik intolerans bulgularına dayanır. Bağırsak seslerinin varlığı beslenmeye başlama ölçütü değildir. Ameliyat sonrası uzun süreli aç bırakma terk edilmiş, erken beslenmenin güvenli ve yararlı olduğu gösterilmiştir; akut pankreatitte de erken enteral beslenme benimsenmiştir.

Aspirasyondan korunma temel güvenlik başlığıdır: baş yukarı pozisyonun korunması, sonda konumunun doğrulanması, ağız bakımı, beslenme hızının kademeli artırılması ve sedasyonun en aza indirilmesi önerilir. Sonda konumunun yalnızca hava vererek dinleme yöntemiyle doğrulanması güvenilir değildir ve terk edilmiştir; aspirat pH ölçümü ve gerektiğinde grafi ile doğrulama yapılır. Bu adımın atlanması, akciğere beslenme uygulanmasına ve ölümcül sonuçlara yol açar.

Komplikasyonlar mekanik, sindirimsel ve metabolik olarak gruplandırılır. Mekanik komplikasyonlar sondanın tıkanması, yer değiştirmesi, burun kanadında bası yarası ve sinüzittir; tıkanmayı önlemek için düzenli yıkama ve ilaçların uygun biçimde hazırlanması gerekir. Sindirimsel sorunlar ishal, kabızlık, bulantı, distansiyon ve gastroparezidir. İshal çoğunlukla beslenme ürününe değil, eşlik eden ilaçlara — özellikle sorbitol içeren sıvı formlar, magnezyum ve antibiyotikler — ya da enfeksiyona bağlıdır; bu nedenle beslenmenin refleks olarak kesilmesi yerine nedenin araştırılması önerilir.

Metabolik komplikasyonların en önemlisi yeniden beslenme sendromudur. Uzun süre aç kalmış hastada beslenmeye başlanmasıyla insülin artar; fosfat, potasyum ve magnezyum hücre içine kayar. Ağır hipofosfatemi, aritmi, solunum yetersizliği, nöbet ve ölüm gelişebilir. Riskli hastada beslenme düşük hızda başlatılır, elektrolitler yakından izlenip yerine konur ve karbonhidrat yüklemesinden önce tiamin verilir. Diğer metabolik sorunlar hiperglisemi, hipernatremi ve serbest su dengesizliğidir; enteral beslenen hastada serbest su gereksiniminin hesaplanmaması sık bir eksikliktir.

Bazı durumlarda enteral yol uygun değildir: mekanik bağırsak tıkanıklığı, bağırsak iskemisi, yüksek debili fistül, dirençli kusma ve hemodinamik dengesizliğin sürdüğü, yüksek doz vazopresör gerektiren dönem. Bu son durumda beslenmenin ertelenmesi ya da çok düşük hızda uygulanması önerilir; bağırsak iskemisi riski gözetilir.

İlaç uygulamasında etkileşimler önemlidir: fenitoin ve levotiroksin gibi ilaçların emilimi enteral ürünlerle azalır; bu ilaçlar için beslenmeye ara verilmesi ve uygun aralık bırakılması gerekir.

Eş anlamlılar

• Sonda ile beslenme
• Tüple beslenme

İlgili terimler

• Parenteral beslenme
• Nazogastrik sonda
• Malnütrisyon
• Aspirasyon
• Yeniden beslenme sendromu