Hipotiroidi
Hipotiroidi (İng. hypothyroidism; Yun. hypo- "altında" + thyreos "kalkan"), tiroit hormonlarının yetersizliği ya da etkisinin azalmasıyla giden endokrin bozukluktur. En sık görülen tiroit hastalığıdır.
Etimoloji
Yunanca thyreos (kalkan) sözcüğünden gelen tiroit adı, bezin önündeki kıkırdağın biçiminden esinlenmiştir; hypo ön eki işlev azlığını belirtir.
Klinik bağlam
Primer hipotiroidi, bozukluğun tiroit bezinde olduğu ve olguların büyük çoğunluğunu oluşturan biçimdir; hormon üretimi azaldıkça geri bildirim yoluyla TSH yükselir. Sekonder ve tersiyer biçimlerde sorun hipofiz ya da hipotalamus düzeyindedir ve TSH düşük ya da uygunsuz normaldir. İyot yeterli bölgelerde en sık neden otoimmün tiroidittir (Hashimoto tiroiditi); bunu tiroit cerrahisi, radyoaktif iyot tedavisi ve boyun bölgesine radyoterapi izler. Dünya genelinde ise iyot eksikliği başta gelir. İlaçlar önemli bir gruptur: amiodaron, lityum, tirozin kinaz inhibitörleri, interferon ve bağışıklık denetim noktası inhibitörleri. Geçici hipotiroidi, subakut ve sessiz tiroiditlerin iyileşme evresinde görülür.[1]
Tiroit hormonu neredeyse tüm dokularda bazal metabolizmayı düzenlediğinden belirtiler yaygın ve özgül değildir: yorgunluk, soğuğa dayanıksızlık, kilo artışı, kabızlık, ciltte kuruluk, saç dökülmesi, ses kalınlaşması, kas krampları, adet düzensizliği, bradikardi, unutkanlık ve depresif duygudurum. İleri olgularda ciltte müsin birikimine bağlı miksödem, perikardiyal ve plevral efüzyon, hiponatremi ve derin tendon reflekslerinde gecikmiş gevşeme görülür. Yaşlıda tablo daha siliktir ve sıklıkla yaşlanmaya bağlanır; bu, tanı gecikmesinin başlıca nedenidir.
Tanı laboratuvara dayanır. Primer hipotiroidide TSH yüksek, serbest T4 düşüktür; TSH yüksek ancak serbest T4 normalse subklinik hipotiroididen söz edilir. Tiroit peroksidaz antikorlarının pozitifliği otoimmün etiyolojiyi gösterir ve subklinik olguda aşikâr hastalığa ilerleme riskini artırır. Sekonder hipotiroidi kuşkusunda TSH tek başına yanıltıcıdır; serbest T4 ile birlikte değerlendirilmeli ve diğer hipofiz eksenleri araştırılmalıdır. Ağır hastalıkta görülen ötiroid hasta sendromunda hormon düzeyleri hipotiroidiyi taklit eder ancak tiroit hastalığı yoktur; yoğun bakımda gereksiz tedaviye yol açan sık bir yanılgıdır ve mümkünse akut dönemde tiroit testi istenmemesi önerilir.
Tedavi levotiroksin replasmanıdır. İlaç aç karnına ve emilimi bozan besin ile ilaçlardan — kalsiyum, demir, proton pompası inhibitörleri, safra asidi bağlayıcılar — ayrı saatte alınır. Doz, TSH hedefine göre aralıklı ölçümlerle ayarlanır; değişiklikten sonra dengelenme haftalar sürdüğü için sık doz değişikliğinden kaçınılır. Yaşlı hastada ve koroner arter hastalığı bulunanlarda düşük dozla başlanıp yavaş artırılır; hızlı replasman anjina ve aritmiyi tetikleyebilir. Gebelikte gereksinim erken dönemde artar ve hedefler daha sıkıdır; tedavi edilmemiş hipotiroidi düşük, preeklampsi ve fetal nörogelişimsel sorunlarla ilişkilidir.[2]
Subklinik hipotiroidide tedavi kararı bireyseldir; TSH yüksekliğinin derecesi, antikor pozitifliği, belirtiler, gebelik isteği ve yaş göz önüne alınır. Yaşlıda hafif TSH yüksekliğinin tedavisinin yarar sağlamadığı gösterilmiştir.
Miksödem koması, hipotiroidinin ender ancak ölümcül seyreden ağır biçimidir. Bilinç düzeyinde bozulma, hipotermi, bradikardi, solunum yetersizliği, hipoglisemi ve hiponatremi ile ortaya çıkar; enfeksiyon, soğuk, cerrahi, sedatifler ve tedavinin kesilmesi tetikler. Yönetimde damar yoluyla tiroit hormonu verilir, ısıtma ve destekleyici yoğun bakım sağlanır; eşlik edebilecek adrenal yetmezlik nedeniyle hormon replasmanından önce glukokortikoid uygulanması gerekir — bu sıralamanın atlanması adrenal krizi tetikleyebilir.
Perioperatif dönemde hafif ve orta hipotiroidi genellikle ameliyatın ertelenmesini gerektirmez; ancak ağır olgularda ilaç duyarlılığının artması, solunum depresyonu, ileus ve gecikmiş uyanma açısından dikkatli olunur.
Eş anlamlılar
- Tiroit bezi yetmezliği
- Miksödem (ağır biçim)