Levotiroksin

Levotiroksin (İng. levothyroxine), sentetik tiroksin preparatıdır. Hipotiroidi tedavisinde kullanılan standart hormon replasman ilacıdır.

Etimoloji

Tiroit hormonu tiroksinin sol döndüren biçimini belirten adından türetilmiştir.

Klinik bağlam

İlaç, tiroit bezinin ürettiği T4 hormonunun aynısıdır. Vücutta dokularda etkin biçim olan T3'e dönüştürülür; bu dönüşümün fizyolojik olarak düzenlenmesi, tek başına T4 verilmesinin çoğu hastada yeterli olmasını sağlar. Yarı ömrü uzundur; bu nedenle günde tek doz kullanılır ve bir dozun atlanması belirgin sorun yaratmaz. Ancak aynı özellik, doz değişikliğinin etkisinin haftalar sonra görülmesi anlamına gelir; bu nedenle izlem testleri erken yapılmamalıdır.

Başlıca endikasyon birincil hipotiroididir; ayrıca merkezî hipotiroidi, guatr ve tiroit kanserinde hormon baskılama amacıyla kullanılır. Merkezî hipotiroidide izlem, tiroit uyarıcı hormonla değil serbest T4 ile yapılır; bu ayrımın gözden kaçması yanlış doz ayarına yol açar.

Emilim, ilacın uygulanma biçimine çok duyarlıdır. Aç karnına, tercihen sabah ve yemekten belirli bir süre önce alınması önerilir. Kalsiyum ve demir preparatları, proton pompası inhibitörleri, safra asidi bağlayıcıları, sükralfat, magnezyum içeren antiasitler ve soya ürünleri emilimi belirgin biçimde azaltır; bu ilaçlarla arada yeterli zaman bırakılmalıdır. Dirençli görünen hipotiroidinin en sık nedeni hastalığın kendisi değil, bu kurallara uyulmaması ve tedavi uyumsuzluğudur. Ayrıca çölyak hastalığı, atrofik gastrit ve Helicobacter pylori enfeksiyonu emilimi bozar.

Doz, hastanın kilosuna, yaşına ve eşlik eden hastalıklarına göre belirlenir. Genç ve sağlıklı hastalarda tam replasman dozuyla başlanabilir. Buna karşılık ileri yaşta ve koroner arter hastalığı bulunanlarda düşük dozla başlanıp yavaş artırılması gerekir; hızlı başlangıç, kalbin oksijen gereksinimini artırarak anjina ve ritim bozukluğunu tetikleyebilir. Bu, klinikte en önemli güvenlik kuralıdır.

Bir diğer kritik kural sıralamadır: adrenal yetmezlik bulunan ya da kuşkulanılan hastada glukokortikoid replasmanı, tiroit hormonundan önce başlatılmalıdır. Tersi sıra metabolizmayı hızlandırarak adrenal krizi tetikler.

Gebelikte hormon gereksinimi artar; bu nedenle gebelik saptandığında doz artırılır ve izlem sıklaştırılır. Yetersiz tedavi, hem gebelik sonuçlarını hem bebeğin sinir sistemi gelişimini olumsuz etkiler.

Aşırı doz, yapay hipertiroidiye yol açar: çarpıntı, kilo kaybı, sıcak intoleransı, huzursuzluk ve uykusuzluk görülür. Uzun dönemde atriyal fibrilasyon ve osteoporoz riski artar; bu riskler özellikle yaşlılarda önem taşır. Bu nedenle "biraz fazla olsun" yaklaşımından kaçınılmalı, doz laboratuvar ve klinik değerlendirmeye göre ayarlanmalıdır.

Preparatlar arasında biyoyararlanım farkları bulunabildiğinden, denge sağlanmış hastalarda marka değişikliği yapıldığında izlem testinin yinelenmesi önerilir. Tablet dışında sıvı ve jel formları, emilim sorunu olan hastalarda seçenek oluşturur.

Kritik hastada ve ağızdan alım olmadığında damar yolundan uygulama gerekir; bu durumda doz, ağızdan alınan dozun bir bölümüne indirilir çünkü emilim aşaması ortadan kalkmıştır. Miksödem koması, ağır hipotiroidinin yaşamı tehdit eden biçimidir; hipotermi, bradikardi, hipoventilasyon ve bilinç bozukluğuyla seyreder. Tedavide damar yolundan hormon replasmanı, glukokortikoid ve destek tedavisi birlikte uygulanır; tanı kuşkusu varsa tedavi doğrulama beklenmeden başlatılır.

Kombinasyon tedavisi — T4 ile birlikte T3 verilmesi — bazı hastalarda gündeme gelmekle birlikte, yapılan çalışmalarda genel üstünlüğü gösterilmemiştir ve rutin kullanımı önerilmez.

Eş anlamlılar

• L-tiroksin
• Tiroit hormonu replasmanı

İlgili terimler

• Hipotiroidi
• TSH
• Tiroit bezi
• Adrenal yetmezlik
• Miksödem koması