Miksödem koması

Miksödem koması (İng. myxedema coma), ağır ve uzun süreli hipotiroidinin yol açtığı, yaşamı tehdit eden metabolik çöküş tablosudur.

Etimoloji

Yunanca myxa (sümük) ve oidema (şişlik) sözcüklerinden türeyen miksödem terimi ile koma sözcüğünün birleşimidir.

Klinik bağlam

Adına karşın hastaların çoğu komada değildir; tablo bilinç bulanıklığından derin komaya uzanan geniş bir yelpazede seyreder. Bu nedenle adın yanıltıcı olduğu ve tanının atlanmasına katkıda bulunduğu kabul edilir.

Tabloyu tetikleyen etkenler enfeksiyon, soğuğa maruz kalma, cerrahi, travma, inme, miyokart enfarktüsü, sedatif ve opioid ilaçlar ile tiroit hormonu tedavisinin kesilmesidir. Kış aylarında ve yaşlı kadınlarda daha sık görülür.

Belirleyici bulgular hipotermi, bilinç değişikliği, bradikardi, hipotansiyon, solunum baskılanması ve hiponatremidir. Ayrıca kuru deri, kaba yüz görünümü, göz çevresinde ödem, makroglossi, refleks gevşeme süresinde uzama, bağırsak hareketlerinde yavaşlama ve seyrek olarak bağırsak tıkanıklığı görülür.

Hipotermi, en dikkat çekici bulgudur; ateş bulunmaması enfeksiyonu dışlamaz. Bu hastalarda enfeksiyon çoğu kez ateşsiz seyreder ve tabloyu başlatan asıl neden odur. Bu tuzağın bilinmemesi, tedavinin eksik kalmasına yol açar.

Solunum yetmezliği, hem merkezî solunum uyarısının azalmasına hem de solunum kası güçsüzlüğüne bağlıdır; karbondioksit birikimi bilinç bozukluğunu ağırlaştırır. Sedatif ilaçlar bu hastalarda çok daha uzun etki gösterir; bu nedenle kullanımından kaçınılır.

Hiponatremi, serbest su atılımının bozulmasına bağlıdır ve bilinç bozukluğuna katkıda bulunur.

Tanı klinik kuşkuya dayanır; laboratuvar sonuçları beklenmeden tedavi başlatılır. Tiroit uyarıcı hormon yüksekliği ve serbest tiroksin düşüklüğü tanıyı doğrular. Ancak ikincil hipotiroidide uyarıcı hormon düşük olabilir; bu ayrım gözetilmelidir.

Tedavinin en kritik kuralı, tiroit hormonu verilmeden önce kortikosteroid uygulanmasıdır. Eşlik edebilecek adrenal yetmezlik varlığında, hormon tedavisi metabolizmayı hızlandırarak adrenal krizi tetikler ve ölümcül sonuç doğurur. Bu sıralamanın atlanması, alanın en tehlikeli hatasıdır.

Tedavide damar içi tiroit hormonu, kortikosteroid, pasif ısıtma, sıvı ve elektrolit desteği, solunum desteği ve tetikleyici nedenin tedavisi birlikte yürütülür. Aktif ve hızlı dıştan ısıtma, damar genişlemesi yoluyla dolaşım çöküşüne yol açabileceğinden önerilmez.

Hipotansiyonun tedavisinde vazopressörlere yanıt sınırlıdır; hormon düzeyi düzelmeden yanıt alınamayabilir.

Ölüm oranı, uygun tedaviye karşın yüksektir; gidişi belirleyen en önemli etken, tanının erken konmasıdır.

Önlemede, tiroit hormonu kullanan hastaların tedaviyi kesmemesi ve araya giren hastalıklarda değerlendirilmesi önemlidir.

Eş anlamlılar

• Miksödem krizi

İlgili terimler

• Hipotiroidi
• Adrenal yetmezlik
• Hipotermi
• Hiponatremi
• Tiroit fırtınası